Казах.ру
поиск по сайту и Казнету
rus / eng / kaz
Форумы
На русском языке
Қазақша сөйлесу
Словарь-переводчик

Введите русское или казахское слово. Для ввода казахских символов нажмите цифры:
Ә2, I3, Ң 4, Ғ5, Ү8, Ұ 9, Қ0, Ө-, һ+


полная версия










Общение

Общение: Список форумов
Форум: Шежipe
Тақырып: Жаппас руының тарихын кім біледі?

страницы:    « в конец    9    8    7    6   5    4    3    2    1    в начало »   

Авторы Xабарлама
Салтанат
evolution2100@mail.ru
24-01-09 09:26
Сєлеметсіздер ме? Жаппас руыныњ тарихын білсењіздер жазып жіберсењіздер. мен µз руымныњ тарихын д±рыс білмеймін. сондыќтан ќаным ќазаќ болѓандыќтан оны білу борышым деп санаймын. сіздерден кµмек с±раймын.Алдын ала рахмет. тек µтірік нєрселерді жазбањыздар.

Авторы Жауап
қайсақ
жаппас(ақсүйір)
01-12-13 17:06
Тұрар бауырым, мақаланы оқи отырып өзіңе қатысты деректермен танысарсың деген ойдамын...
қайсақ
жаппас(ақсүйір)
01-12-13 16:57
« Жасауыл қырған » оқиғасы туралы шындық

« Жасауыл Қырған » дастанының шығу тарихын 1936 жылы Торғай қаласында Нұрқипов
деген азамат ел аузынан жазып алған. Қолжазбаның жалпы көлемі 24 беттен тұрады.
Тарихшы Е.Бекмаханов өзінің « Қазақстан XIX ғасырдың 20-40 жылдарында » деген ең-бегінде, Алматы,1994 жыл. 50- б., 384- б., т.б. қысқаша түсініктеме беріп кеткен.
« Жасауыл қырған » дастаны Наурызбайдың 90 жасауылының 1844 жылы жаппастықтар-
дан( жаппас руынан ) зекет жинау кезінде қырылып қалғанын жырлауға арналған.
Өлтірілген жасауылдар жерленген орын « Жасауыл қырған » деп аталып кеткен. Жаппас
руының ру басы зауряд- хорунжий Төлегеновтың зекет жинаушыларды бір түнде қалай
қырып салғаны суреттеледі. Дастанда егжей-тегжейлі айтылатын фактілер жазба құжаттар
арқылы расталған. Мысалы, жақында біз Чкаловтың тарихи архивінен билеуші сұлтан Ахмет Жантөриннің қысқаша хатын таптық, онда Наурызбайдың жасауылдарының қалай
қаза болғандары және бұл оқиғаға жаппас руының тармақтары қалай қарайтыны айтылған
Бұдан басқа, Омар Шипиннің « Жеті батырдың қысқаша тарихында » да бұл оқиғаны көзі-мен көргендердің сұраққа жауаптары келтірілген. Осылардың бәрі оқиғаның нақты қалай
болғанына көз жеткізуге көмектеседі.
Кенесары Қасымұлы мен оның серіктері туралы едәуір фольклорлық материал жинаған адам- Қазақстанның халық ақыны, Қостанай облысының Обаған ауданында өмір сүрген Омар Шипин.Осы материалдың негізінде Омар Шипин «Жеті батырдың қысқаша тарихы»
деген дастанын жазды, ол Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының қолжазба қорында сақтаулы.Омар Шипин солардың аузынан жазып алған әңгімелер мен жырлар-дың авторларының көбі оқиғаға тікелей қатысқандар. Мәселен, Шұбар Наурызбаев пен Жамантайдан Омар Шипин Құсмұрын приказының құрылу тарихын, Кенесарының Орта-лық Қазақстан даласынан кету жағдайын және Кенесарының 1847 жылы қырғыз манап-тарымен соңғы шайқасын жазып алған.
Өзге материалдарды Ома Шипин әкелері не туыстары оқиғаларға қатысқан немесе соны көздері көрген адамдардың айтуымен жазып алады; көп оқиғалар қариялардың аузынан
жазып алынған. Омар Шипин шығармасының өте маңызды болатын бір себебі, ол Кене-сары кезінен бері сақталған материалдық ескерткіштердің тізімін береді және Кенесары
есімімен байланысты орындардың тарихи тұрақтарын суреттеп жазады...
Омар Шипин « Жеті батырдың қысқаша тарихы » дастанындағы айтылған оқиғалардың
расында да архив деректерімен толық дәл келетіні дәлелденген. Онда Наурызбайдың
90 жасауылының қаза қаза табуы егжей-тегжейлі айтылған./ Е.Бекмаханов. сонда.,53-бет /
... « Кенесарының Жаппас руына тізе батыруына мынадай оқиға себеп болды: 1844 жылы
осы Жаппас руынан зекет жинауға Наурызбайды 100 жасауылымен жіберген болатын. Бұл
кезде Жаппас руының билеушілері Алтыбай мен Жанғабыл бастаған кейбір тармақтары патшалы Ресеймен тығыз байланыста болып,ішінара Қоқан хандығымен де сыбайласа ара-ласты. Жаппас руының билеушілері Алтыбай мен Жанғабыл бастаған ауыл тұрғындары
Наурызбай мен оның жасауылдарын иіліп қарсы алып, өздеріне жүктелген зекетті жинап беруге уәде етіп, кешке қонақасы беріп ауыл-ауылға бөліп қондырды.Түн ортасы ауып, жасауылдар ұйқыға кеткенде, зауряд хорунжий Жанғабыл өзінің қол астындағы жасақтар-ын жинап, Наурызбай мен оның жасауылдарын өлтіруге уәделесті. Жанғабыл Төлегенов-
зауряд хорунжий, би, 46-дистанцияның бастығы, Жаппас руының Қарасұр тармағын бас-
қарды.Ол Торғай мен Тобыл аралығында көшіп жүрді, қыстауы Сырдария өзенінің бойын-
да болды. Жанғабыл өзінің ойға алған ісін сәтті аяқтау үшін, әрі қол астындағыларды жігерлендіру мақсатында өзінің соңынан бүлікшілерді жоюға күшті орыс отряды келе жа-тыр деп хабар таратты,ал кімде-кім көтерлісшілерге қарсы шығудан бас тартса, қатаң жау-апқа тартылады деп үрейлендірді. Сондықтан да Жанғабыл кездестірген қандай да болма-сын жаппас руының адамдары оның сөзіне еріп бүлікшілерге қарсы көтерілді және олар-
дың қолға түскенін қырып-жоя бастады. Жанғабыл жасауылдарды өлтіріп Наурызбайдың
қосына жақындаған кезде, қастандық туралы жапас руының адамдарының бірінен хабар-
ланған ол,өзінің бірнеше серіктерімен жасырынып үлгерген еді. Наурызбайдың жүз жас-ауылының 95-і қаза тапты, олардың ішінде Кенесарының сүйікті батыры Байтабын да бар
еді; Байтабын ұзақ атысып, қатты қарсылық көрсетті, ең соңында оны батпаққа тықсырып,
қоршауға алған кезде оққа ұшты.Осы оқиғаға байланысты зауряд хорунжий Жанғабыл Төлегенов Орынбор Шекара Комиссиясына жолдаған рапортында былай деп жазды:
« Ресейдің бодандығында адал боламыз деген антымызға сай және патшамыздың жаулар-ынан кек алу үшін біз қас дұшпандарымыздың 95 адамын өлтірдік ».
Кенесарыға Байтабын батырдың өлімі өте қатты батты. Омар Шипин өзінің « Жеті батыр-дың қысқаша тарихы » деген дастанында сол кезде Наурызбаймен бірге болған жасауыл
Төлегеннің әңгімесін келтіреді.Кенесары Байтабын батырдың қаза тапқанын естіген соң, өзінің барлық жақтастарымен бірге үш тәулік бойы аза тұтады.Төртінші күні батырдың бейітіне ескерткіш орнаттырды.Осы ескерткіш әлі күнге дейін сақталған.Ескерткіш орнатылған жер « Байтабын доңызы », ал көз жұмған жері «Байтабын соры » деп аталады.
Болған оқиғадан кейін Кенесары Жалпақ бастаған өзінің өкілдерін Арғын руының басшы-сы Шеген Мусинге жұмсап, онан « жаппас руының өкілдерімен жоғарыдағы аталған оқиғаға байланысты бітімге келу үшін араға түсуін және бұл оқиғаға Наурызбайдың өзі кінәлі ме, сол туралы мәлімет жеткізуін өтінеді.
Сөйте отырып, жаппас руының бағынбай жүрген рубасыларын тәубасына келтіру үшін, Кенесары Жанғабыл бидің және басқа да қырғынды ұйымдастырушылардың ауылдарына
қарулы шабуыл жасайды,соның салдарынан жаппас руының бірқатар ауылы талқандалды.
Жанғабылдың, Алтыбайдың, Сұлтан Омаровтың, ауыл иесі Мырзабек Құлмановтың, Ни-ман Алтыбаевтың, Наурызбайдың жасауылдарын қыруды ұйымдастырғандардың бәрінің
біраз малдарын айдап әкетеді. Жаппас руының ауылдарына шабуыл жасау барысында Кенесары жасауылдарының өліміне кінәлі болмаса да, кейбір бейбіт жаппас ауылдарына
шектен тыс қатыгездік жасау ісі де орын алған./ Е.Бекмаханов. сонда., 181-бет /.
Алайда Жаппас руы тармақтарының дені,Наурызбайдың жасауылдарының өліміне қатысы
жоқтары, көтерлісшілерді белсене қолдауын тоқтатқан жоқ. Бұған Наурызбайдың жасау-ылдарын қыруды ұйымдастырушының бірі-Жаппас Елемес Сұлтабаевтың билеуші сұлтан
Ахмет Жантөринге мына жауабы дәлел:
« ... Сұлтан Кенесары Қасымов маған және заурд хорунжий Жанғабыл Төлегеновке өткен жылы Кенесарының жақтастарын өлтіргеніміз үшін өштесуде,ол бізге шабуыл жасамасын
деп ауылдарымызбен Сібір Шебіне қарай жылжыдық. Бірақ руластарымыздан 120 ауылға
қарасты ел-жұртымыз Торғайға қарап бөлініп кетті. Біздің қанша бөлінбеуге шақырғаны-мызға қарамастан,олар Кенесарыдан бас тартпаймыз,себебі біз оның жақтастарын өлтіру-ге қатысқан жоқпыз деп жауап берді.
Кенесары ешқашан жаппастықтарды( жаппас руының өкілдерін- М.Ғ) өзінің саяси дұшпа-ны санамаған. Жанжалды тоқтату мақсатында ол 1845 жылы Жаппас руына өзінің өкілін бітімге келу үшін келіссөз жасауға жібереді.Кенесары « үш адамға- Байтабын, Қанай және
белгісіз тағы бір азамат үшін құн төлеуді талап етті.Сонымен бірге олардың мінген аттары
мен қындарындағы қылышын қайтарса, онда ол Жаппас руына ешқандай кек сақтамай, біткен іске салауат дейміз »,- деді./ Е.Бекмаханов. сонда., 182-бет /.
Осы жерде, Кенесары көтерілісін Жаппас руының тармақтарының барлығы бірдей қолдап,
оған тікелей қатысты десек біздің тарапымыздан үлкен қателік болар еді. Кенесары қозға-лысына байланысты біз жаңалық ашқалы отырған жоқпыз, осы көтерілістің ішіндегі бір Жаппас руының төңірегінде ғана сөз қозғап, сол арқылы қазақтың өзге де ру-тайпалары-ның басынан кешкен оқиғаларға тарихи талдау жасауға тырыстық.Себебі, осы көтерліске
байланысты қазақтың үш жүзінің де ұстанған жолдары бірдей деп баға беруге болады.
Мысалы, Кенесары Қасымұлының Орынбор Шекара Комиссиясына немесе тікелей губер-наторына жіберген мағлұмдама хатына назар салып көрелік: Назар руының қазақтары қаз-ақтары менің көп жылқымды айдап әкетті,сәл уақыт өткен соң мен біраз арғындарды ертіп
өзара дауды бітістіру үшін соларға бардым, бірақ олар бізбен төбелесіп, көп адамымызды
өлтіріп, көбін тұтқындады.
Тағы да бір осындай хабарламаға тоқталайық: « Тілеуқабақ және Қарабас руларының қазақтары бізді жыл сайын мазалауда. Біз оларға адамдарымызды жіберіп жылқымызды айдап кеткен істерін қарағымыз келіп еді, бірақ олар мүлде бет бақтырмай қойды. Бұл ту-ралы билеуші сұлтандарға айтып едік, олар да біздің өтінішімізге көңіл аудармады ».
Осы жерден көріп отырғанымыздай, Кенесары қозғалысын қазақтың барлық рулары мен тайпалары қолдады деген түсінігімізге қайшы келеді.
Кенесары қозғалысының кең көлемді, бірыңғай ұлт-азаттық майдан болып құрылуына он-ың өзінің қателесулері де бөгет жасаған. Атап айтқанда, патша өкіметін қолдаған сұлтан-дармен және билермен күрес жүргізген кездерінде Кенесарының бейбіт рулардың ауыл-дарына шапқыншылығы жұрттың жанына қатты батқан-ды. Мысалы, Кенесары көтерліске
қосылудан бас тартқаны үшін Жаппас руының ауылдарын үш рет- 1843, 1844, 1845 жыл-дары аяусыз талқандады. Кейде Кенесары ауыл тұрғындары көтерліске іш тартатынын, ал
көтеріліске қосылмау себебі бұдан өздерін сүліктей сорған қанаушы феодалдық-рулық басшы топ жібермей отырғанын ескерместен билеуші сұлтандардың қарамағындағы ауыл-дарға шабуыл жасады. Осы феодалдық-патриархалдық басшы топқа тап беріп, талқанын шығарудың орнына, Кенесары ақ-қарасын ажыратып жатпай, анасын да, мынасын да жап-пай ойрандап, қарапайым ауыл адамдарының ашу-ызасын туғызып, кек сақтатты, сөйтіп көтеріліс жауларының санын көбейтті./ Е.Бекмаханов. сонда., 364- бет /.
Соның бірі, Кіші жүз құрамындағы Байұлы тайпасы Жаппас руының тармақтарына бай-ланысты осыны айтуға болады.Тарихшы Хамит Мадановтың « Кіші жүздің шежіресі », Алматы,1994 ж., 95-бетте төмендегідей деректер келтірілген: «...Алтыбай Көбеков Жаппас
руының биі болған.Оны інісімен бірге Кенесары үш түйе қамыс,үш түйе сексеуілдің асты-на салып « Еліңді маған бағындырмайсың ... » деп өртеп жіберген.Оның кегін қуған Жан-ғабыл батыр Торғай маңында Кенесарының 90 адамын өлтіріп,бас терісін Қоқан хандығы-на тартқаны айтылады...
Сонымен бірге, Е.Бекмахановтың еңбегінде Наурызбайдың қасындағы жасауылдардың санына байланысты да екі түрлі мәлімет кездеседі.Біздің ойымызша, бұл жерде осы еңбек-ті қайтадан басып шығарушылардың тарапынан жіберілген қателік болу керек деген ой келеді. «Жаппас руынан зекет жинау кезінде Наурызбай бастаған 200 жігіттің / 100 жігіт
болуы керек- М.Ғ./ ішінде, оның жеке адьютанты Николай Губин деген де болыпты. Жап-
пас руының адамдары қастандық жасағанда Губин Наурызбаймен бірге қоста еді, алайда
атына мінуге үлгермей тұтқынға түсіп қалады. Жаппас руының билеушілері оны кейіннен
Орынбор Шекара өкіметіне табыстайды./ Е.Бекмаханов. сонда., 198-бет /.
« Жасауыл » деген сөздің мағынасы туралы не білеміз ? « Жасауыл »- Ортағасырлық түркі
мемлекеттеріндегі әскербасының қасындағы шабарманы.Ол жорық кезінде әскерді қару-жарақпен, азық-түлікпен, мініс аттарымен қамтамасыз ету,тексеру, бақылау істерімен шұ-ғылданған... Осы анықтамаға қарағанда, Кенесары көтерілісіндегі Наурызбайдың жанын-дағы 100 жасауылының атқарар қызметі белгілі болды. Халық ақыны Нұрқан Ахметбеков-тің « Қарауыл қырған » поэмасында Жанғабыл батыр Кенесарының 90 адамын өлтіріп, бас
терісін Қоқан хандығына тартқаны айтылады... Осы жерде « Жасауыл қырған » деп тақыр-ыпты қоюдағы біздің мақсатымыздың өзі де, тікелей жаппас руының тарихындағы ақтаң -
дақ беттердің біріне дұрыс бағасын беру болып табылады. Ахмет Байтұрсынов « Тіл тағ-лымы », Алматы,1992 ж., 289-290 бет : « ... Хан Кене зекет алады көшкен елден.Жатпайды
ханның текке. Жолыққан жортуылшы шығар шетке. Семізін келген малдың сойып жеген.
Олжада жетім-жесір малдан артық: келеді халқы олардың тарту тартып. Халыққа Кене жа-тыр қорқу салып. Төңіректе ел қалмады бағынбаған. Бақыты Кене ханның қабындаған.
Бұл күнде күшті болып тұр Кенесары. Кенеге бағынған ел қойдан жуас.Қыстауға Жылан-шыққа мекен салдық. Биыл қыс қатты болды, жұтап қалдық.Жаппаста Жілгелдінің баласы
Бай. Айдарға мал, артарға атаны сай...
Осы жерде, біздің ойымызша 1890 жылы Ор өзенінің бойында Жаппас руынан шыққан Кеншімбай Қабанұлы мен Жағалбайлы руынан шыққан Ақсұлу Орысбайқызы арасында өткен айтыстан үзінді келтіріп отырған секілді. Екеуі үлкен бір тойда кездесіп айтысады.
Ақсұлудың сөйлер сөзге еркін, тапқыр да алғыр ақын екенін білген Кеншімбай жұрттан алдын-ала сұрастырып, қыздың күйеуінің тым жастығын бетке басып жеңеді.
Айтыс қалыпты ру айтысы болып басталса да, дами келе үлкен әлеуметтік мәні бар мәсе-лелерді көтереді, ел ішіндегі кейбір әділетсіздік жайы сөз болады. Айтыс әлеуметтік мәні-нің өткірлігімен қатар, көркемдік сөз кестесі жағынан да бағалы.Айтыс кезінде Жаппастан
шыққан тарихи тұлғалардың есімдері аталады, олардың ел-жұртына жасаған қызметі мен
еңбегі айтылады.Олар- Қаракөз Жансарыұлы( Қаракөз би, көсем, рубасы болған.17- ғасыр
басында Сыр бойында дүниеге келіп, 17- ғасырдың соңында Ангрен төңірегінде қайтыс болған ). Мырқы Жарасбайұлы, Жүсіпбек Басығарин,т.б. атап кетуге болады...
Ахмет Байтұрсынов еңбегінің құндылығы сонда, бұл жерде ел аузынан жиналған, көзімен
көрген және естіген, өзі тікелей араласқан оқиғалар төңірегіндегі мәселелерге тоқталады.
Сол себепті,оларды ешбір өзгеріссіз келтіре кеткенді жөн көріп отырмын. «...Бір жылдары
Кенесары Қасымұлы Қошалақ деген жерде, арғындардың жайлауында қоныс теуіп, інісі Наурызбай және өзінің ордасын тігеді.Жылқыларын семіртіп, қасында 100 шақты төлеңгіт
жігіттері болады. Кенесарының жігіттері жортуылға шығып, төңіректі бақылап жүреді.Үш
жігіт келе жатып, далада тұсаулы тұрған торы атты көреді, оның жанында желтоқым ер жатады.Одан әрі,Жаппас руынан шыққан бір жігіт ұйқы құшағында,ешбір қауыпты сезбей
ұйықтап жатады.
Кенесарының үш жігіті әй-шайға қарамай ұйықтап жатқан жігітті байлап алады да, оның торы атын жетекке алып Кенесарыға алып келеді. Бұл кезде, Қарасай деген жерде Жаппас руының Жілкелді аталығының 100 қаралы үйі жайлауда отырады. Жаппастардың жайлау-ында жылқы, түйе, сиыр, т.б.өте көп болады.Ортада қатар тігілген үш ақ орда.Үй сайын байлаулы ат, қара найза. Бұл Жаппас руының Өтетілеу деген биінің ауылы болуы керек.
Ахмет Байтұрсынов еңбегінде: « Сәске түсте киіз үй іші салқын. Салқын қымыз қыздырар
қазақ халқын. Сыйлы-сыйлы Кененің жігіттері жиылысқан, Ордаға ердің бәрі. Хан атасы
төрде отыр - Өтетілеу, босағада топталған нөкерлері. / А.Байтұрсынов. сонда., 289-бет /.
Осы жерде Кенесарының үш жігіті ( төленгіті деген дұрыс болар ) торы ат пен тұтқындағы
жігітті алып келеді.Жаппас руының жігіті де батыр, бірбеткей, ержүрек жігіт болуы керек.
Оны Кенесары хан екеуінің арасындағы сұхбатынан байқауға болады:
Айтады сонда тұтқын: Алдияр, хан ! Қорқады қаһарыңнан неше мың жан. « Ерлікпен мені байлап алдым » деген,тақсыр-ау,жігітіңнің сөзі жалған. Мен,тақсыр, ұйықтаймын деп ғап-ыл қалдым. Үшеуің хандарыңа өтірік айтпа. Жерімде ұйықтап жатқан байлап алдың. Қапы
қалдым, атыма міне алмадым.Білекке қылышымды іле алмадым.Тақсыр-ау, астымдағы ат-ым жүйрік еді желден озған. Жарыста озушы едім қалың елден.
Сол кезде, Кенесары хан былай дейді: Мақтаған тұтқын жігіт осы ма атың ? Әлгі желден жүйрік асыл затың ? Мәстекті тайыншадан оза алмайтын, жібермес жүйрік десең ердің да-тын .
Тұтқын жігіт: Жүйрік жоқ алты алашта торы атымдай. Баяғы қолда ықтияр тұрған күнде, атыма алмаушы едім екі жүз тай. Не пайда ?! Торы атыммен қаша алмаймын. Елестен бел-ден белге аса алмаймын.
Осыдан кейін, Кенесары хан үн-түнсіз қалады да, қол астындағы төлеңгіттеріне мынадай бұйрық береді. Халыққа хан жарлығы шашылады. Аты жүйрік талапкерлер қусын дейді.
Мен тұтқын жігітті қашырамын. Егер торы аты өзі айтқандай жүйрік болса, өз басына бос-тандығын алар.Ал, айтқан сөздері жалған болса,аты қуып жеткен талапкер найзаларын өт-кір қылып қайрап алып, жеткен жерде бір шаншып жоқ қылсын дейді.
Торы атқа тұтқын жігіт қамшы басады. Ілезде жауыр торы белден асты, қырық адам бір адамды қуып кетті. Шаңдағы шапқан аттың көкке шықты.Қуғыншылар кешке жақын қай-тып келген, жүйрігін, жауыр торы аттың айтып келген.
Осы жерде,Жаппас руының батыр жігіті мен Кенесары хан арасындағы теке-тірестің соңы
жүйрік атының күшіне сенген батыр жігіттің пайдасына шешіледі...
Ақын Қалижан Бекқожин-Кенесарыны,оның інісі Наурызбайды мадақтап, « Батыр Науан»
поэмасын жазды. Бұл поэма 1941 жылы « Тарту » деген атпен жарық көрген жинақта бас-
ылып шықты. Қалижан ақынның сөзімен айтқанда, поэманың оқиғасы « Кененің кең пей-іштей Сарыарқасында » басталады. Кене ханды батырлары ортаға алып, сары қымызды сапырып, қобыз тартып, думандатып жатады. Сол кезде Сыр жағасынан Жаппас руынан шыққан бір жігіт келеді. Бұл жігіт: « Ахмет деген төре орыс офицерімен бірлесіп елімізді
шауып кетті. Сүйген қызымды тартып алды. « Еркін жайлап жатқан » өміріміздің тыныш-тығын бұзды, - дегенді айтады. Мұны естігеннен кейін, Кене хан кек алып келіңдер деп
батырларын жорыққа аттандырмақ болады.
Қалижан ақын ол батырларды ашулы арыстанға, жолбарысқа, ақиық бүркітке, сұңқарға балайды. Жортуылға барған Наурызбай орыстарға достық сезім білдірген Ахметтің басын
кеседі, орыс офицерінің қол-аяғын байлап тұтқынға алады. Қарсы келгендердің бәрін қыр-ып жояды.Тұтқынды ауыр азапқа салып, ақыры Кенесарыға әкеп береді./ осында., 55-бет /.
Кенесары көтерілісіне байланысты артында құнды дерек қалдырған Жүсіпбек Басығарин
болды.Ол халық ауыз әдебиеті үлгілерін жинау ісіне де елеулі үлес қосқан.Нысанбай жыр-аудың өз аузынан « Кенесары-Наурызбай » жырын жазып алған. Бұл жырды 1924 жылы
Мәскеу қаласындағы « Күншығыс » баспасында Н.Төреқұловтың алғы сөз жазуымен жар-
ыққа шығарды. Бұл жерде, Жүсіпбек Басығаринның Сыр бойында( Қызылорда облысы,
Шиелі ауданы, Сұлутөбе аулында дүниеге келген.Туған жылы туралы дерек жоқ, шама-
мен 19 ғасырдың 50-шы жылдары дүниеге келген. Себебі, Жүсіпбек Басығарин Кенесары
көтерлісіне қатысты деректі Нысанбай ақыннан 1870 жылдары, яғни Нысанбай ақынның
қайтыс боларынан бұрын жазып алды дегеннің өзінде, ол кезде 20 жастағы кезі болу керек
деп ойлаймын. Жүсіпбек Басығарин 1920 жылы Ташкент қаласында қайтыс болған. Сонда
шамамен 70 жасында қайтыс болған болып шығады.Жүсіпбек Басығарин « Кенесары және
Наурызбай » дастанына байланысты өзі былай деп жазды: « Кенесары және Наурызбай »
дастанын жөндедім, қажетті орамдарды ұтымды қолдандым ». Қараңыз: Нысанбайдың Кенесары мен Наурызбай туралы жыры. Жинаған Ж.Басығарин, 47-бет, Мәскеу,1924 жыл.
... Жырдың Кенесарының жақтастары туралы айтылатын тұсына Ж.Басығарин өз жанынан
мынадай қосымша енгізген:
-Өңкей бір қарақшылар- қанышерлер,
-Жылмаңдап, ұрыға ұқсап соңына ерді...
-Кенесары батыр еді,
-Халық ішінде ол жалғыз.
-Құлдары мен нөкерлері-
-Қағынған өңкей жалмауыз...т.б. деп келтіреді. Бұл жерде Ж.Басығаринның Кенесарының жеке өз басына байланысты « Батыр, халық ішінде жалғыз еді.,т.б.» теңеулері оның рөлін
дұрыс түсініп, тарихи дұрыс бағасын берген деп ойлауға болады.Ал, Кенесарының төңіре-гіндегілердің іс-әрекеттері халық көңілінен шықпағаны жөнінде Е.Бекмаханов еңбегінде
де ашып көрсетілген: «... Қызметін жеке мүддесіне пайдаланған билерді Кенесары дереу
орнынан алып, олардың орнына халық сеніміне ие болған адамдарды қойған./ 289-бет /.
... Кенесарыға барып қайытқан Қанжығалы болысының биі Ноғыр Таймасов өзінің жауа-бында былай деп хабарлайды: « Оның рұқсатынсыз жылқы айдап әкетіліпті, бірақ ол мұн-дай істі қолдамады және кінәлілерден айып алды,ал жоқ іздеп келген адамға 40 жылқысын
қайтарды.Мынадай тағы бір оқиға болған.Кенесарының жасауылы Дүйсенбай бес жолдас-ымен Арғын руына барып, бізді Кенесары жіберді дейді де « таңдаулы аттармен, соның ішінде биелермен зекет төлесін » деген Кенесарының ауызша бұйрығын жеткізеді. Кене-
сарыдан келгені рас па, әлде өтірік пе, соны тексергенде Кенесарының ондай бұйрық бер-мегені анықталған. Осы жағдайды естіген Кенесары Сейілханды Арғын руына жіберіп,
«Дүйсенбайдың талабы орынсыз екендігін,сол үшін Дүйсенбай мен оның жолдастары бас-тарына қылышпен ұрып жазаланатынын » жеткізуді тапсырды...
/ Е.Бекмаханов. Қазақстан XIX ғасырдың 20-40 жылдарында. Алматы,1994 ж. 293 бет /.
Міне, осы жерден көріп тұрғанымыздай, Жүсіпбек Басығарин да өз жинағында осы мәсе-лелерді білген, дұрыс бағалап, ақиқатын жазып отыр деу керек секілді. Әсіресе, Жаппас
руына байланысты жазылған « Жасауыл қырған » дастанындағы оқиғаның ақиқат шынды-
ғы өз мәресіне жеткен секілді. Оны Е.Бекмаханов өз еңбегінде дәлелдеп отыр деп қоры-
тынды жасауға болады:
1. Кенесары ешқашан жаппастықтарды өзінің саяси дұшпаны санамаған. Жаппастармен
арадағы жанжалды тоқтату мақсатында ол 1845 жылы өз өкілін Жаппас руына бітімге
келу үшін келіссөз жасауға жібереді./ осында., 182-бет /.
2. Арғын руының басшысы Шеген Мусиннен бұл « Жасауыл қырған » оқиғасында кімнің
кінәлі екенін біліп беруді, яғни бұл жерде Наурызбайдың өзі кінәлі ме, әлде жаппастар
кінәлі ме, сол туралы мәлімет жеткізіп беруді өтінеді./ осында., 181-бет /.
3. Бұл жерде Кенесары Наурызбай бастаған жасауылдардың жаппас руынан кімнің бұйры-
ғымен зекет жинауға барғанын түсінбей отырғаны байқалады, егер өзінің бұйрығымен
барған болса, екі ортаға делдал болуды Арғын руының басшысы Шеген Мусиннен өтін-
іп сұрамаған болар еді.
4. Осы жерде Наурызбай бастаған жасауылдар өз беттерімен барған болуы керек деген ой
келеді. Себебі, жаппас руының ауылдары өлтірген 95 жасауылдың ішінде тек қана үш
адамның өліміне- Байтабын, Қанай, тағы бір адамға құн төлеуді сұрайды.Олардың мін-
ген аттары мен қындарындағы қылыштарын қайтаруды өтінеді.Онда ол Жаппас руына
ешқандай кек сақтамай, біткен іске салауат дейміз дейді./ сонда., 182-бет /.
5. Бұл жерде Кенесары хан неліктен тек үш адамға ғана құн сұрайды? Ал, сонда қалған
жасауылдардың өмірінің ешқандай сұрауы болмағаны ма? Оған қандай себеп бар? Әл-
де Кенесары хан үшін 92 жасауылдың өлімінің ешқандай орны жоқ па?
6. Бізге келіп жеткен аңыз-әңгімелерде: Наурызбай бастаған жасауылдар Жаппастардың
ауылдарына шақырусыз келеді. Кенесарының атынан зекет жинауға келгендей болады.
Бірақ, олардың өз беттерімен келгендігін Кенесарының өзі де айтып тұр... Наурызбай-
дың өзі кінәлі ме, әлде Жаппастар кінәлі ме? – деген сөздің өзі де көп нәрсенің басын
ашып тұр ғой деп тұжырым жасауға болады.Жасауылдар ауылдағы көрікті қыз-келін-
дерге тиіскен соң, намысқа тырысқан жаппас руының жігіттері ауылдың беделді билер-
інің рұқсатымен Наурызбай батырдан басқаларын түгелдей бауыздап тастаған. Себебі,
Наурызбайдың Кенесары ханның інісі болуымен бірге, Жаппас руының Кенесарының
әкесі Қасым сұлтанмен құдалық жағы да бар. Қасым сұлтанның бірінші әйелі Қанттан
( Алтын-Жаппас руының қызы ) екі бала дүниеге келеді.Олар-Есенкелді, Саржан...
Наурызбайға жаппас аулының тиіспеуінің бірден-бір себебін осыдан іздеу керек секілді.
7. Қорыта айтқанда, Жаппас руының ішінде Кенесары көтерілісіне қатысқан ауылдармен
бірге, өздерінің қарындастары, қыздарының намыстары үшін қолына қару алып қарсы-
лық көрсеткендері де болды. Жаппас руынан шыққан жекелеген тұлғалар Кенесары ұр-
пақтарына кейін де қол ұшын беріп көмектескендігі жөнінде деректер бар.Соның біреуі
Жаппас руынан шыққан Аралбай деген сарбаздың ерлігі мұрағат қорында да сақталған.
Кенесары қозғалысына байланысты көптеген ақындар поэмалар, жырлар, дастандар, т.б.
жазды. Ғалымдар, тарихшылар, жазушылар кітаптар шығарды. Олардың барлығын бірдей
қамтып жазу мүмкін емес. Біздің қарастырып отырған тақырыбымызға байланысты, әркез-де жарық көрген жазбаша және ауызша деректерге қысқаша шолу жасап,оған ғылыми тал-дау жасауға тырыстық.Оны одан әрі жалғастырып, зерттеп, ғылыми талдау жасап,шынайы бағасын беру келешек ұрпақтың құзырындағы мәселе деп ойлаймын.


қайсақ
жаппас(ақсүйір)
28-11-13 13:56
Назерке қызым, сен секілді ата-бабаларының шежіресіне қызығатын қыздарымыз көп болсын. Ата-анаңа сәлем айт.Менің білетінім, ертеректе жаппастардың ауылдары қатар болғандықтан,көпшілік жағдайда бір-бірімен жеті атаға толған соң қыз алыса бергенбе деп ойлаймын.Себебі,менің атам жаппастың қаракөз аталығынан(ақсүйір) болса,әжем жаппастың құрманайы(марқа)тармағынан,соған қарағанда жаппастар ішінде ертеректе бір-бірімен қыз алып,қыз беру салттары болған секілді деп ойлаймын...
жігер
zhiger_06@bk.ru
27-11-13 17:09
каракул жаппас туралы малимет жазуынызды сураймын
Назерке
naziko_1004_naziko@mail.ru
17-11-13 20:13
Саламатсыздар ма ага апаларым) Сиздерге зор алгысымды билдиргели отырмын. Алла разы болсын. ата бабаларымыз туралы биршама окып билип куанып отырмыз.Акем, анам бауырларым барлыгы жанымда, (Жылкелди Жаппас )сиздердин жинаган енбектеринизге риза болып отырмыз.Баримизге кызык баримизге билу парыз.Ендиги бир биздин билгимиз келетин дуние жаппас атамыздан тараган кай рулар бир биримен кыз алыса алмайды?) осы суракка жауап берсениздер деп сураймыз.КОП КОП РАХМЕТ.Аллам баршамызга амандык насип етсин.
калдыбек
kaldbek_97_97
12-11-13 15:28
Мен руым ЖАППАС каракозден тардым мангыстау обылысы Жанаозен каласында турам жаппастар аманболындар БАЙМУРАТ
калдыбек
kaldbek_97_97
12-11-13 15:22
Жаппастар каракоз
калдыбек
kaldbek_97_97
12-11-13 12:19
Жаппастар
Тұрар Хамзин
khamzin-turar.1975
29-10-13 20:06
Қай-сақ аға, ассалаумағаликум ағайындар! Мен өзімнің тарихымды көп білмеймін.Руым жаппас қаракөз,достияр қамбар аталарымыз дегенді естідім,біраақ дұрыс білмеймін. Менің атам Есжан,бірақ атам туралы көп дерек жоқ. Оқыс әңімелерден Кенесары ханның 90 солдатын өлтіргеннен кейін ,біздің аталарымыз қоныс аударып көшіп келген деген әңгіме бар.Менің атам күйші,домбырашы болған екен.Менің атамның оң жақ көзінің астында тыртық болған деседі,лақап аты соқыр Есжан.Біздің әкелеріміз совет одағы кезінде коммунист болған да, ешқандай ру жайлы білмеген. Шежірелерде Қамбардан ары қарай біздер жазылмағанбыз. Уа! ағайындар жаппас руының тарихын білгім келеді,соны маған жеткізсеңіздер,яғни түсіндірсеңіздер екен.
қайсақ
жаппас/ақсүйір/
25-09-13 18:14
Сумырын жаппас руынан шыққан ақсақалдар тізімі; Баймен Мамбет, Машан Тынымбай, Тоқмырза Жетібай, Бекен Мырзабай,Қырдан Қуанбай, Алтыбай Қашқынбай, Сақтаған Меңілбай...
қайсақ
жаппас/ақсүйір/
10-09-13 16:48
Аман болыңдар жаппастар... Алдағы уақытта жаппастарға қатысты тың деректерді шығарамын...
Нур
07-09-13 19:44
Ожырай кетсе орнына жаппас қонар жұртына деген екен атам қазақ.
нургазы
nurgazyy@mail.ru
05-07-13 17:24
салам.мен сумурын жаппастын ишиндеги ыдыктасымын.Кызылорда


Жулдыз
zvezda.1991.atyrau@mail.ru
02-07-13 12:28
Салеметсиздерме. Мен ЖАППАС-ШАЛТАК-КАРАКОЗ-БЕСБАЛУАН-АЛДАЙ-КОККОЗ-БАЙДАУЛЕТ-АСАН-ДУТБАЙ-САЙЛЫБАЙ-ИЗМУКАНБЕТ-БАКТЫГЕРЕЙ-АБУТАЛИ-ИСЛАМнан тараганмын. Атырау обл.Исатай ауд.Хамит Ергалиев(Камыкала). жакында 2013ж 29маусымда Дутбай (1743-1814) атамызга ас берилди.
Ғалия
galka_zem@mail.ru
12-06-13 14:08
Мен Қызылорда облысынан боламын. Руым Жәдікбай Жаппас!!!

Лингвист
01-06-13 09:37
Этнонимдер батырға айналқп кеткен бе, Бақытжан Ахметбек мырза?
Осындай жалғанды жазуға қалай бет шыдайды?
гулнар
gulnara_19.93
31-05-13 13:56
Сәлеметсіздерме ағайындар,менде жаппастың қаракөз руының қара домалақ қызы боламын,менің алдағы мақсатым сіздермен жақсы араласқым келеді және алдағы уақытта жақсы тіл табысып кетуімізге сенемін
Улан
ulan.kh@mail.ru
09-05-13 12:09
Мен Жаппас Онкутпын ! шардара каласында туылганмын онтустык казакстан облысы, шардарада 4 ауыл бар жаппастар онкут, киякы ! если что хабарлас 87027771319.
кайрат кыйякы жаппас
kairat.mamyrbaieb
08-05-13 21:32
жаппастар алга биз алалмайтын камал жок Кайрат Мамырбаев кыйякы жаппаспын Кызылорда
Айгуль
aika_kz_1989@mail.ru
07-05-13 12:24
Салем барлык жаппас бауырларым!!! Мен Айгуль. Жаппастын 6 баласы бар: Сумурын, Калкаман, Каракоз, Киакы, Шалтак, Унгит; Сол Каракоз улынын 4 улы: Асан, Кенже, Шушак, Айсуйир; Шушактын 4 улы бар: Калыке, Курманай, Беспалуан, Достияр; Беспалуаннан 5 ул: Есен, Кошер, Алдай, Байшагыр, Кенжебай; Алдайдан 5 ул: Коккоз, Текебай, Кыстау, Кудайкул, Дауымбак; Кыстаудан 5 ул: Айбас, Баймурза, Танат, Карамурза, Кошкар; Танаттан 1 ул: Жубан; Жубаннан 2 ул: Жанай, Сатай; Жанайдан 3 ул: Сабыр, Кожагали, Оразгали; Сабыр атамнан 6 ул: сол улдарынын биреуи акем Кенжегали. Осы шежирени жинактаган акем....

Айкош
aiko_kutumova@mail.ru
07-05-13 01:47
Мен Жаппастын кара Козимын

Аман
аман 1983
05-05-13 13:54
Асалаумағалейкум Жаппас беспауан бауырлар шежіремді білгім келеді

Аман
аман 1983
05-05-13 13:46
ооо Жаппастар жасасын ! Менде жаппас беспалуанмын
мағжан
012
07-04-13 01:03
жамантай жаппаспын! Жамантай Кай батырдың баласы? білсеңіздер айтып жіберіңіздер
Асқар
asai79@mail.ru
06-04-13 20:27
Ассалаумағалейкум! мен жаппастың ішіндегі қарашадан боламын.сол туралы білгім келеді.
Балтабек
baltabek80@mail.ru
15-03-13 22:52
Жаппас (Қаракөз) бауырларыммен танысқым келеді 87016662754, 87766662754
Бақытжан Ахметбек
ahmetbek_74@ mail.ru
20-02-13 13:59


Алтын баба ұрпақтары

Сыр бойын мекендейтін он екі ата Байұлы Алтын руының тарихын зерттеу барысында Сыр сүлейлері мен зерттеушілердің еңбектерін жан-жақты қамтып, ғасырлар бойы айтылып келе жатқан аңыз-әңгімелерді, рухани маңызы бар тарихи деректерді жинақтап, мұрағат құжаттарын мұқият зерттеп, Сыр өңіріндегі Алтын руының тарихын жазуға кірістім. Сыр бойы мен Арал өңірін негізінен Кіші Жүз рулары мен тайпалары жайлаған. Оның құрамы үш рулық бірлестіктен тұрады: Әлімұлы, Байұлы және Жетіру. Олар Сырдарияның төменгі сағасын, Ырғыз бен Торғайдың қосылған жерін, Борсық және Қарақұмды, жазда Оралдың бойын, Тобылдың сағасын, Мұғалжар тауларын қоныстанған.
Қазақ халқында: Ата салтын ұмытқан,
өшкендіктің белгісі.
Өткендерін еске алған,
өскендіктің белгісі, - деген мақал бар.
Сондай-ақ, кезінде Мысыр мен Сирияны билеген Бейбарыс сұлтан: «Тарихты тыңдау – ұлы ғибрат», - десе, түркілердің ұлы ойшылы Қорқыт ата: «Ата даңқын шығарып, өзінің тегін қуған балаға ешкім жетпейді»; - деп айтқан еді. Осындай ұлы бабаларымыздың жолын бергей деп, Сыр өңіріндегі Алтын елінің шежірелі тарихынан сыр шертейін. Біздің көне тарихымыз, соның ішінде қазақ халқының ат үстінде жаугершілікпен күн кешіп өткен уақыттары туралы тарихи деректер санаулы. Сол себепті аттары тарихымызда алтын әріппен жазылуға тиісті хандарымыз бен билеріміз, батырларымыз хақында бүгінгі ұрпақтың білетіні әлі мардымсыз. Сондай тарихи тұлғаның бірі - әрі батыр, әрі қолбасшы, әрі би, әрі ақын Сәлтеке батыр Мәметекұлы. Тегі – Алшын, он екі ата Байұлы, Алтын, Көзала аталығынан. Сәлтеке батыр қазіргі Қызылорда облысының Қармақшы ауданы мен Ақтөбе облысының Ырғыз ауданы және Батыс Қазақстан облысының өңірлерінде ХVІІ ғасырдың соңында, ХVІІІ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген. Батырдың бейіті - Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы, Орал тауының онтүстік бетіндегі «Сәлтеке асуы» деген жерде. Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылының маңайындағы Ақшеңгел деген жерде Сәлтеке қорымы бар. Бірақ, мұнда батырдың сүйегі болмағанымен, оның ұрпақтары жерленген. Сәлтеке Мәметекұлы рубасы Көзала батырдың немересі болып келеді.
Көзала батырды 1908-1990 жылдар аралығында өмір сүрген Сыр бойының белгілі шежіреші ақыны, Әлімбай Әлиасқаров 1943 жылы жазылған «Қазақ шежіресі» атты еңбегінде былай дейді:
Сарымнан туған екен Ер Көзала,
Мекені жаугершілік болған дала.
Мәметек, Ораз туған ол кісіден,
Халқына болды ақылды қорған пана.
Сәлтекенің Есеке есімді батыр ағасы, Байкелді және Ұста атанған інілері болған. Сәлтеке - Сыр бойының киелі батыры, батырлығымен қоса ел басқарған тұлға. Ол қазақ құба қалмақ, қазақ-жоңғар, қазақ-башқұрт соғыстарында орасан ерлік көрсеткен. Сәлтеке батыр табыннан шыққан Сәрке батырмен, шектіден шыққан Киікбай батырмен, кете руының Болат батырымен бірге жорықтас, серік болған.
Сәлтеке батыр туралы Әлімбай Әлиасқаровтың аталмыш еңбегінде:
Мәметектен Сәлтеке туған батыр,
Есеке, Байгелдісі тіккен шатыр.
Сәлтекеден Тойғұлы, Құттықадам,
Қосқадам, Жәңке тайпа ел боп жатыр. - делінген.
Сәлтеке батыр жөнінде М. Түйімбетовтің 2004 жылы Қызылорда «Тұмар» баспасынан шыққан «Сопылар әлемі» кітабының 61,62 беттерінде мынандай деректер кездеседі: Кезінде батыр қалмақтардың (Астрахан қалмағы) қолында он жылдай тұтқында болады. Ал басқа деректерде екі жыл тұтқында болады. Тұтқында отырған Сәлтекенің батырлық тұлғасына риза болған қалмақ ханы қалмақ қыздарын батырға берген екен, ойы одан тұқым алу болған. Алайда ханның бұл ойына Сәлтеке қарсы болып көнбейді. Бір күні қалмақтардың ту сыртынан жау шауыпты, сонда қалмақтар Сәлтеке батырды пайдаланбақ болып, құрсаудан босатады. Батыр садақты тартса жебесі 4-5 кетпеннен әрі өтпепті. Сонда Сәлтеке: « Атаңа нәлет қалмақ жауырынымның шеміршегін сындырған екенсің» - деген екен. Содан кейін қалмақ емшілері Сәлтеке батырды емдеп, аяққа тұрғызады. Қолайлы бір күні Сәлтеке батыр Қарақұл деген кісімен бірге қашады. Жолай Сәлтеке қалмақтың ханы Шегірді өлтіріп кетеді.
Бұл оқиғадан Сәлтеке батырдың тағдырдың тәлкегіне мойынсұнбағаны көрініп тұр.
Деректерге көз жүгіртсек : «Сәлтеке батыр башқұрт биі Алдарбаймен кездесіп, Еділ бойындағы Кіші жүз қазақтары мен башқұрттар арасындағы үлкен мал дауында табандылық көрсетіп, бейбітшілікпен шешуге қол жеткізеді» Бұл дерек З. Қаридің 1998 жылы Алматыдан «Келмембет батыр» атты кітабында кездеседі.
Енді Сәлтеке батырдың жау қолынан қалай қаза болғанын айтайық. Сәлтеке батыр бірнеше күндік жорықтан келе жатып, шаршаған әскерімен түнде бір жерде ұйықтап қалады. Сонда қазақ қолының осы жағдайын пайдаланып қалмақтар ұйықтап жатқан Сәлтеке батырды әскерімен бауыздап кетеді. Қайран есіл ер Сәлтеке батыр жігіттерімен осылай көз жұмады.
Сәлтеке батырды Сыр сүлейлері де жырларына қосқан. Мысалы, Сыр сүлейі Тұрмағамбет Ізтілеуов Сәлтеке батырды:
Алтыннан шықты ыңырана,
Сәлтеке сынды арыстан
Қалатын еді қан болып,
Шамасын бітпей шіреніп,
Олармен қас боп қарысқан - деп жырына қосқан.
Сәлтеке батырды Сыр бойының жырауы Шегебай Бектасұлы да:
Алтыннан шыққан Сәлтеке,
Садағының алдынан
Өтпеген дұшпан көлденен - деп жырлаған.
Сыр бойының тағы бір ақыны Оразымбет жырау Есентайлақұлы Сәлтеке батырды:
Батырлығын Базеке,
Қоңырдың ұлы Қыстаубай,
Дәуітбай, Қасым, Сәлтеке,
Бұрынғы өткен Тарғындай – деп баяндаған.
Сәлтеке батырдың Тойғұлы, Қосқадам, Құттықадам, Жәңке есімді балалары болған. Батырдың шөберелері Туған би, Барқы батыр, шөпшегі әрі би, әрі батыр Науша батыр Барқыұлы, ұрпақтары Байназар би (1825-1880) Наушаұлы және 1840-1918 жылдар аралығында өмір сүрген әрі ақын әрі би Топжан би Байназарұлы баба жолын қуып, елге қадірменді кісілер болған. Енді Сәлтеке батырдың шөбересі Қобыландыұлы Барқы батыр жайлы толық баяндайық. Барқы батыр – ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы, ХІХ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген.
Т. Дайрабайдың 2010 жылы Алматы «Арыс» баспасынан шыққан «Сыр перзенттері» кітабында Барқы батыр жөнінде мынандай мәліметтер кездеседі: Ресейдің 1803 жылғы дерегінде Барқы батыр ағасы Туған бимен 5000 (бес мың) отбасы құрайтын елімен Троицк пен Бұқара арасында сауда жүргізгені туралы жазылған. Барқы батыр Алтын руының ұранына да айналған.
Сыр сүлейі Дүр Оңғар Дырқайұлы Барқы батырды былайша бейнелейді:
Оңғардан оншақты ауыз жолданды сөз,
Би Науша, батыр Барқының әулетіне,
Қараның ханы болған атаң Барқы,
Кісі екен абыройлы, қымбат нарқы.
Жасанып жауға шыққан сапарында,
Қайратпен болушы екен, халықтың жарып.
Шегебай жырау Сәлтеке батырдың ұрпағы Топжан биді:
Әркімдерге айтса, сөз жарастықты.
Сарыбай Бекіш пен Алтын Топжан - деп жырлаған.
Сәлтеке батырдың ұрпағы Науша батырды Сыр сүлейі Дүр Оңғар жырау Дырқайұлы:
Батырдан бүтін болып туған Науша,
Әлсізге пана болған асқар тауша.
Жарақпен жабдықтанып жауға аттанса,
Дұшпанның қырқып басын кескен бауша.
Мал түгіл, достан жанын аямаған,
Сарп етіп, сақилыққа кеуілі ауса - деп мадақтаған.
Жиенбай жырау Алтын Науша батырды Тұрымбет жырауға жазған хатында :
Байназар, батыр Науша ар жағынан,
Кеңестің келе жатқан кемеңгері, - деп атап өтеді.
Сәлтеке батырдың ұрпағы Топжан биді Сыр бойының белгілі ақыны Сарыбай Құлназар шайыр да:
Одан соң, Топжан, Бекіш деп айтыпсың,
Наһанға теңгергендей қалағайды.
Оларда үлгі айтарлық ақыл да бар,
Адамдық әуелден-ақ затында бар - деп жырына қосқан екен.
Сыр бойының атақты шайыры Қарасақал Ерімбеттің Шораяқтың Омарына бірінші қайтарған жауабында:
Біздерді шал дегенің – шамалы сөз,
Шал: Бекіш, Базар, Топжан, біздер – аяқ., деп Алтын Топжан би әрі ақынды атап өтеді.
Қарасақал Ерімбеттің Шораяқтың Омарына екінші қайтарған жауабында:
Ешнияз Құлыс Кете, Алтын Топжан
Ажарлап айтатындар дәлдеп шағын
,- деп Топжан биді тағы жырлаған.
Шораяқтын Омарының Қарасақал Ерімбетке жазған хатында:
Ешнияз, Шегебай мен батыр Тобжан –
Олжа алған олар жүйрік озып топтан!
Оларды жел жағына пана тұтып,
Ойлапсың алмаққа орын өзің ықтан,- деп баяндаған.
Шораяқтың Омары Қарасақал Ерімбетке екінші жазған хатында:
Шегебай, Базар, Топжан һәм Ешнияз –
Олжа алған олар жүйрік озып топтан.
Соларды жел жағына пана тұтып,
Ойлайсың алмаққа орын өзің ықтан,- деп асқақтаған.
Сәлтеке батырдың ұрпағынан ХІХ ғасырда атақты Сарыкөбен би Мұсылманұлы 1875-1885 жылдары болыс болған.Сарыкөбен биді Сыр сүлейі Дүр Оңғар жырау:
Алтын да бір жақсы адам – Сарыкөбен,
Қараның ханы болып ел билеген - деп жырлайды.
Алтын Сарыкөбен бидің мөрі болған деген дерек Т. Дайрабайдың аталмыш «Сыр перзенттері» кітабының 366 бетінде кездеседі.
Сары Көбен би 1860 жылы Ресей әкімшілігінен арнайы сыйлық барқыт тақия алған. Бұл деректе осы кітаптың 369 бетінде берілген.
Алтынның мәметек аталығынан Тасыр Дайыров деген құрметті кісі шыққан. Бұл кісінің есімі орыс құжаттарында 1851-1853 жылдарда көріне бастаған. Ол 1853-1856 жылдарда Қоскорғандағы бүлікті бейбіт жолмен шешуге араласқан. 1857 жылдың 14 қырқүйегінде генерал-майор Фитенговтың ұсынысымен Алтын руының Мәметек аталығының құрметті қазағы Тасыр Дайыровқа № 2 форттағы базарды және барлық тапсырмаларды мүлтіксіз орындағаны және 1856 жылғы өзіне көмектескені үшін күміс медалі мен Анна лентасына ұсынған. Бұл награданы 1862 жылы алған.
Алтын Тасыр Дайыровтың арнайы мөрі болған. Т. Дайрабайдың. 2010 жылы шыққан Сыр перзенттері. Кітабында осы мәліметтер кездеседі.
Ал Қ. Нақыповтың 2003 жылы шыққан Кіші жүз. 12 ата Бай баласы. Алтын шежіресі кітабының 265 бетінде Сәлтеке батырдың тағы бір ұрпағы Мәметек Жылкелді 1920-1925 жылдары болыстықты басқарғаны жөнінде айтылады.
ХІХ ғасырдың екінші жартысы, ХХ ғасырдың бірінші жартысында Сәлтеке батырдың ұрпағы Досжан ауылнай өмір сүрген. Бұл кісі ХХ ғасырдың 40-шы жылдарында қайтыс болған. Алтын Досжан ауылнай атында Қармақшы ауданында Досжан түбегі деген жер бар. Қазіргі уақытта Досжан ауылнайдың немересі Сәндібек Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылында тұрады.
Сәлтеке батырдың ұрпақтарынан біраз қол өнер иелері шыққан. Солардың ішінде ХІХ ғасырдын екінші жартысы, ХХ ғасырдың бірінші жартысында Қармақшы ауданында өмір сүрген Ормахан ұста. Ормахан ұстаның жеке ұсталық дүкені болған. Бұл кісі ХХ ғасырдың 40-шы жылдары қайтыс болған. Алтын Ормахан ұстадан Ібіраш деген кісі дүниеге келеді.
Рысмахан етікші Бейбітбайұлы ( ? – 1951) Қармақшы ауданында өмір сүрген, ол кісінің Жүсіп, Қира деген балалары болған. Қира Ұлы отан соғысында қаза болған.
Әбен ұста-дермеші Торманұлы Қармақшы ауданында өмір сүрген, ХХ ғасырдың 50-шы жылдары қайтыс болған. Әбен ұста қол дермен, суландыруға арналған құрал шығырды жасаған. Бұл кісінің атымен Қармақшы ауданында Әбен дермені деген жер бар. Әбен ұстаның бейіті Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылында. Әбен ұстаның інісінен тарайтын ұрпақ Торманова Нағима Құрманайқызы белгілі ақын, Қармақшы да тұрады.
Сәдуақас ұста Баймаханұлы шеберлігімен аты шыққан кісі. Сәдуақас ұстадан Мүсілім, Қанибек, Кәжданбек деген балалары дүниеге келген.
Сәлтеке батырдың үрпақтарының ішінде ислам жолын берік ұстап, халыққа насихаттап жүрген жандардың бірі Ержан молда болған. Ержан молда мешіт ұстаған кісі, 1937 жылы халық жауы болып ұсталады.
Сәлтеке батырдың ұрпақтарынан ХХ ғасырдаың бірінші жартысында Қашақұлы Досым байдың елде аты шықты. Досым байдың 10 мың қойы болған екен. Досым байдан Әнафия дүниеге келген.[Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан,Қармақшы ауданы, Иікөл ауылының тұрғыны, Сәлтеке батырдың ұрпағы Ашықбай (Биқожа) ақсақал Махмұтовтан алынған мәлімет].
Сәлтеке батырдың ағасы, Есеке батыр ұрпақтарының арасынан да елге белгілі кісілер шыққан. Солардың бірі Қарамахан бай. Қарамахан Сыр бойының атақты байларының бірі болған. Одан Омар дүниеге келген. Есеке батырдың ұрпағы Алтын Мақан бүкіл қазақ еліне мәшһұр болған [Бақытжан Ахметбектің дерек қоры].
Мақан Жиенбайұлы (1870-1931) – қайраткер. Саудамен аты шығып, байыған. Орынбор, Үргеніш, Троицк, Бештау қалаларында сауда жүргізген, елді отырықшылыққа, мәдениетке ұмтылдырған. Қызылорда қаласында көптеген үйлер салған. 1908 жылы Алтын мен Табын руларының арасында үлкен жанжал туады. Осы жанжал Ақмешіттегі Алтын Мақанның 100 адамдық керуен сарайында шешімін табады. Ол 1928 жылы ірі байларды тәркілеу тізіміне ілініп, Семейге жер аударылады. Осын жүргенде қайтадан байып, түрмеге қамалып, сонда қайтыс болады. Бүгінде Алтын Мақанның салғызған үйлер тарихи және мәдени ескерткіш ретінде мемлекеттік қорғауға алынған. Бұл дерек Сыр елі Қызылорда облысы энциклопедиясында кездеседі.
1964 жылы Қызылорда облысы, Қармақшы ауданынан қазіргі Батыс Қазақстан облысы Орал өңіріне Сәлтеке батырдың ұрпақтары Дүйсенбай Тайманов (1922-1993), Әбдіхалық Ерекешов (1900-1987) бір топ ағайындарын басқарып құдалыққа барады. Сонда ол жақтағы 12 ата Байұлына жататын Серкеш елінің игі жақсылары, Сыр бойынан келген құдаларын сый-сияпатпен қарсы алады. Әңгіме үстінде Оралдағы құдалар келген кісілердің Алтын Сәлтеке батырдың ұрпақтары екенін біліп, Сәлтеке батырдың бейіті Орал тауының онтүстік жағында «Сәлтеке асуы» деген жерде екенін айтып, қаласа Сәлтеке батырдың бейітіне апаратынын айтқан екен. Бірақ, Сыр бойынан келген Алтын Сәлтеке батырдың ұрпақтары уақыттың тығыздығынан баралмаған еді [Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан, Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылының тұрғыны 1937 ж.т. Сәлтеке батырдың ұрпағы Жұмахмет ақсақал Тәжібаевтан алынған мәлімет].
Қазіргі уақытта Сәлтеке батырдың белгілі ұрпақтарының бірі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, академик Байзақ Көпірбайұлы Момынбаев та ел абыройын асқақтатуда халқына қызмет жасауда.
Сәлтеке батырдың ағайындары төрт аталықтан тұрады. Олар Жапалақ, Көзала, Шұңғыр, Қасқұл. Бұл кісілер ХVІ ғасырдың екінші жартысы, ХVІІ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген. Жапалақтың шың есімі Жармұхамед, Жапалақ аталу себебі былай болған.
Ел жайлаудан қайтар кезде басқа ауылдың балаларымен ойнауға кеткен бір топ бала көштен қалып қойыпты. Бір уақытта жаңбыр жауады. Күн жауып тұрғанда Жармұхамед бұта түбінде отырса керек. Жолмен келе жатқан атты кісіні көрген бала: - «Ата» - деп тұра келгенде астындағы аты үркіп, үстіндегі кісі құлап қала жаздайды. Сонда ол кісі: - «Ой жапалақша жалбандаған неме, бұл қайсысың еді» - деп кейіп қалады. Сонда бала көштен қалып қойғанын айтқан соң, әлгі кісі баланы атқа мінгестіріп, ауылына алып келеді. Әнгіме үстінде: « Жолда мына бір Жапалақты тауып алдым» - дейді. Осыдан кейін Жармұхамед Жапалақ аталып кетеді. Ал ұрпағы Жапалақ елі аталады. Жапалақтың Малай, Өтеп, Өтес, Ырсымбет, Мөңке деген балалары болады. Осы Жапалақтың баласы Малай батыр елін жаудан қорғаумен аты шығады. Еділдің бойында түркімендермен болған бір шайқаста Жапалақұлы Малай батыр ерлікпен қаза тапты. Ал Малай батырдың «Үш дәу» деп аталған ұрпақтары, Қабыланның балалары Баймұрат, Жалмұрат, Қожамұрат ата жолын қуып, батырлықтарымен елге аты шығады. Қазіргі уақытта Малай батырдың ұрпақтары Қызылорда облысының, Қармақшы ауданында тұрып жатыр.
Сыр бойында ХІХ ғасырда Мұрат бақсының есімі кең тараған. Мұрат бақсы Жапалақ Алтын, Өтеп аталығынан шыққан тарихи тұлға. Бір күні Сыр бойында он екі ата Байұлының Алаша, Серкеш рулары жиналып ас береді. Сол асқа Алтын Мұрат бақсыны да шақырады. Ас дарияның арғы бетінде өтіп жатса, дарияның бергі бетінде тұрған Мұрат бақсыны дариядан өтіп асқа келуін өтінеді. Бірақ Мұрат бақсы дариядан өтпейді. Сол заматта қатты дауыл тұрады. Мұрат бақсы осы кезде қасиетін көрсетіп дарияның арғы бетіндегі киіз үйді қазандағы пісіп тұрған етімен бірге өзінің алдына көшіреді. Содан бері қаншама уақыт өтсе де Мұрат бақсы жайлы бұл оқиға бізге ұмытылмай жетіп отыр. Қазіргі уақытта Жапалақ Алтын Мұрат бақсыдан ұрпақ жоқ..
Жапалақ Алтын руынан шыққан Шәмен молда Есжанұлы (1883-1928) халық арасында дін жолын насихаттаумен аты шыққан адам болған. 1928 жылдары Қазақстанда ірі байлар мен молдаларды қудалау басталады. Сол қудалауға Алтын Шәмен молда да ілігіп, 1928 жылы Шымкент қаласында атылады. Жапалақ Алтын руынан Х!Х ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың 1-ші жартысында өмір сүрген дін жолын берік ұстаған Тұрмағамбет қажының есімі ел есінде сақталған.
Жапалақ Алтын ұрпақтарының ішінде елге жыраулығымен аты шыққан кісілер аз болмаған. Солардың бірі ХХ ғасырдың бірінші жартысында Сыр бойы, Қармақшы ауданында өмір сүрген Жапалақ Алтын руының Өтеп аталығынан шыққан Ыбырай жырау Тұрымтайұлының есімі халық арасында кең тарайды. Алтын Ыбырай жыраудың Қазихан деген баласы болады [ Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан, Қармақшы ауданы, Иіркөл ауылының тұрғыны, Малай батырдың ұрпағы, шежіреші Үсен Баймаханов ақсақалдан алынған мәлімет].
Жапалақ Алтын руынан атақты Жұбан жырау шыққан. Жұбан жырау Ақжігітұлы ХХ ғасырдың бірінші жартысында Қармақшы өңірінде өмір сүрген. Алтын Жұбан жыраудың Ысқақ, Ысмайыл деген інілері болған. Ысқақтың Аманкелді деген баласы Қармақшыда тұрады.
Енді Сәлтеке батырдың немере бауыры Айдар Оразұлы жайлы сөз қозғайық. Айдардың Мәмбетияр, Бекбаулы, Тілеуке, Жәдік деген балалары болады. Бекбаулының ұрпағы бүкіл қазаққа аты шыққан ақын болады. Ол 1874-1938 жылдар аралығында өмір сүрген Сыр сүлейлері арасындағы шоқтығы биік тұлғаларының бірі Сейітжан сал Бекшентайұлы.
Сейітжан Бекшентайұлы Таубайға өзінің тегін:
Кіші жүз, асылым Алтын, Алшын едім,
Туысқан түбім бірге жалпы менің, - деп айтқан екен.
Келесі жолы Сейітжан ақын Арыстанға:
Алтын, Жаппас бір тудың
Тұтам жақын қарыстан,- деп мадақтап жырлайды.
Сыр бойының белгілі сүлейі Молдахмет жырау Дабылұлы «Өлеңді қастерлейік, жас ұрпақтар!» атты еңбегінде:
Атақты Сырдың ақын сүлейлері,
Қозатын Жүйріктердің дүбірімен.
Үш Жүсіп, Тұрмағамбет, Ыспан қари,
Жиенбай, Сейітжан, Омар, Молдағали, - деп Алтын Сейітжан ақынды жырлаған екен.
Осы кезеңде ел ағасы болған Ешмұрат, 1925-1930 жылдары болыс болған Нұрмұрат және Омар ақын Қошманұлы (1910-1988) халыққа аты шыға бастады. Омар ақын Қошманұлы жайлы Сыр бойының белгілі ақыны Шәкіман Бектібаев
өзінің «Біздің ғасыр» толғауында:
«Мүзарап, Үбісұлтан дүлдүл еді,
Ауылымның ақсақалы, білгірі еді.
Әлқуат, Қошаманов Омар, Сахи
Ақжарқын жүрген жері тілгір еді.

Бұлар да көп жұмысқа араласқан,
Әр елдің білгірімен хабарласқан.
Ел үшін еңбектерін аямаған,
Қартайып, шаршағанға қарамастан», - деп жырлаған екен.
Қазіргі уақытта Айдар Алтын руынан Бекбаулының ұрпақтарының бірі, Нұрмұрат болыстың немересі 1956 ж.т. философия ғылымдарының докторы, профессор, академик Нұрмұратов Серік Есентайұлы ел абыройын асқақтатуда халқына қызмет жасауда.


Ал Бекбаулының інілері Тілеуке би, Жәдік палуан болған. Тілеуке елмен араласып, билік жүргізіп жүрсе, Жәдік мал шаруашылығымен айналысқан.
Бір күні Тілеуке би: «Жәдік арқасында менің атым екі рет шықты. Енді бұдан бастап, атымыз бірге аталатын болсын» - деген екен. Енді екі рет аты қалай шыққанын баяндайық. Бір күні қазақтар жаудан қашып келе жатады. Жолда олар бір сайға түнеп шығады. Ертеңіне сайға бір керуен, су, азық-түлік алып келеді. Қашқындар аң-таң:«Керуен кімдікі?» - дегенде, керуеншілер: «Жәдіктікі, Тілеукенің інісінің» - дейді. Кейін Жәдіктен, сен қалай үстімізден түстің десе, Жәдік:«Мен сіздердің жаудан қашып келе жатқандарыңызды естідім.Уақытында осы жерлерде мал бағып жүргенмін.Сонда барымташы, ұрылардың жасырынатын жерлері осы жер болғанын көрген соң, осы жерге керуенді жібергенмін.»-дейді. Жәдік палуанның Тілеуке бидің атын екінші рет шығарғаны былай өрбиді. Бір күні қазақ елінде ас па,той ма болып жатады. Онда бәйге, палуан күресі болатыны белгілі. Күресуге бір түйе палуан шығады, бірақ өзіне қарсы шығатын палуанды таба алмайды. Енді болмаған соң палуан өзіне тиісті жүлдені сұрағанда, Жәдік палуан шекпеннің шетін белбеуіне салып, күреске шығады. Ел шулап: «Ей, ол сенің қабырғаңды сындырады ғой, сен әлі жассың ғой» - дейді. Бұл Жәдік палуанның жас жігіттік кезі еді. Жәдік халықтың тоқтатқанына көнбей,онымен белдеседі. Күрес басталып, Жәдік қарсыласының жамбасын сындырады. Халық дән риза. Халық:«бұл жігіт кім?», - десе, білетіндер: «Жәдік қой» - дейді.Сонда Жәдік өзін таныстырып: «Мен Тілеуке Жәдікпін» - деген екен. Сөйтіп Жәдік палуан Тілеуке бидің атын екі рет шығарады. Кейін еліндегілер Жәдіктен: «Сен өмірі күреспейтін едің, қалай күреске шықтың.» - десе, Жәдік:«Мен өзімде қайрат барын шамалаған едім. Өйткені тобылғыны жұлып алып тұрғанда екі жағынан су тамшылап тұратын. Содан өзімде қайрат барын сезгенмін» - деген екен. Осы Сәлтеке батырдың немере бауыры Тілеуке бидің балалары қазақ-жоңғар соғысында батырлықтарымен аты шығады.Үлкен ұлы Тілеулі батыр бір шайқаста ерлікпен қаза болады. Осы Тілеулі батырдың бесінші ұрпағы Серікбайұлы Досмағамбет молда Қармақшыда діни-ағартушылық қызметімен елге белгілі болса, батырдың келесі бесінші ұрпағы Көлбайұлы Ерман шежіреші болады. Тілеуке бидің екінші ұлы Жайнақ батыр, үшіншісі Мойнақ батыр болса, төртінші ұлы Дербісәлі үлкен бай болады, одан Қожан, Итен мырза т.б.дүниеге келеді. Қожанның, ХІХ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген Айбасұлы Айшуақ батыр елін қорғаумен аты шығады. Итеннен атақты бай, Құлты әулие және 1798-1882 жылдар аралығында өмір сүрген Уәлі би дүниеге келген.
Шежіреші ақын Әлімбай Әлиасқаровтың еңбегінде:
Тілеукеден Тілеулі, Мойнақ, Жайнақ,
Дербісәлі жүрген жер болған ойнақ.
Мұнан туған балалар он бір екен,
Қожан, Итен, Тұрымтай өскен жайнап.

Қожаннан туатұғын алты бала,
Итеннен Құлты, Уәлі, бұған қара.
Құлтыдан он бір, Уәліден он үш ұл бар,
Ел болып өсіп кеткен дара-дара - делінген.
Құлтының баласы Медет батыр, одан 1853-1927 жылдар аралығында өмір сүрген Сүйінқара батыр дүниеге келген. Бұл кісілерде өзіне қарасты ауыл-аймақты ұры-қарыдан қорғап, жөнсіз келіп қорқытып, көз алартқандар болса, олардың сазайын беріп отырған.
Құлты әулие науқастарын сөзбен, шөппен, отпен, пышақпен және қобызбен емдеген. Құлты әулиенің бейіті қазіргі Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Нұра ауылының Мамыр бөлімшесінің аймағында орналасқан. Құлты әулиенің бейітің бүгінгі кезге дейін жұрт Құлты әулиенің қара моласы деп қастерлеп келген. Құлты әулиенің немересі Үмбетұлы Бәйімбет молда елге діни –ағартушылық қызметімен және билігімен белгіленді. Бәйімбет молданың бейіті Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданындағы Құлты әулиенің қасында. Бәйімбет молданың немересі Мәжит Бәйімбетов 12 томдық Қазақ ССР энциклопедиясының Бас редакторының орынбасары болса, келесі немересі Бәйімбетов Әбрек Қазақстан Республикасының алғашқы ихтиолог-ғалымдарының бірі.
ХХ ғасырдың 60-жылдарынан Қазақстанның әр өңіріне лайық балық шаруашылықтарын құру мәселесі биологиялық тұрғыдан дәлелденді, кәсіптік мәні бар аса бағалы балықтар (құбылмалы бахтах, ақ амур, т.б.) жерсіндірілді, барлық балық түрлерінің морфологиялық және физиологиялық ерекшеліктері, коректенуі, паразит фаунасы мен аурулары зерттелді. Осы ғылыми зерттеулерді жүргізген Әбрек Бәйімбетов, т.б. Ихтиолог-ғалым Бәйімбетов Әбректің «Словарь названий рыб Казахстана» (лат., ағылш., русск., қазақ., 1999) атты еңбегі жарыққа шықты.
Құлты әулиенің шөбересі Байсүгірұлы Іскендір молда (1886-1968) үлкен шежіреші әрі ақын болған. Құлты әулиенің келесі шөбересі атасының жолын қуып, дәрігер болады. Ол белгілі ғалым, академик Камал Сәруарұлы Ормантаев.
Ормантаев Камал Сәруарұлы (1936 ж.т.) – хирург, медицина ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қазақстанның еңбегі сіңген ғылым қайраткері. Ол Қазақстанда педиаторлардың, балалар хирургтарының, анестезиолог-реаниматологтарының, ортопед-травматологтарының ғылыми мектебінің негізін қалады. 40-тан астам авторлық куәлігі және 1 патенті бар. Қазақстан Мемлекет сыйлығының иегері, жыл дәрігері номинациясы бойынша «Алтын адам» (2000,2001) сыйлығын алған. «Парасат» орденінің иегері. Бұл дерек Сыр елі Қызылорда облысы энциклопедиясында кездеседі.
Академик Камал Ормантаев Қызылорда қаласының құрметті азаматы [Бақытжан Ахметбектің дерек қоры]. Ал Құлты әулиенің ұрпағы Қараұлы Мақым (1890-1976) Қармақшыда ауылнай болған.
Ал Құлты әулиенің інісі Уәлі биге келсек, Уәлі би Ресей экспансия кесірінен елін сонау Еділ бойынан Ырғыз арқылы Сыр бойына алып келеді. Өзі Кенесары ханды қызу қолдаған адам. Сыр елінде әділдігімен қоса батырға сай тұлғасымен аты шығады. Кейін 1860 жылдары халықтың қамы үшін Қарақұмда құдық қаздыртады. Бұл құдықты Жалағаш пен Қармақшы аудандарының малшылары 1960 жылға дейін қолданып келді. Уәлі бидің он үш балаларының ішінде Әлімбай, Топышбай сері, Байұзақ (Байзақ) деген балаларының есімдері елге кең тараған. Байзақ баба (1868-1943) ел билеген кісі, Қармақшы ауданындағы Байзақ тоғай деген киелі жер, осы кісінің мекені. Қармақшы ауданының алғашқы педагогтарының бірі, Байзақтың баласы Байзақов Ысқақ (1888-1958) Байзақ тоғайында алғашқы мектеп директоры болған.
Уәлі бидің шөбересі Әлімбаев Зинабдин Әлменұлы КСРО-ның еңбек сіңірген мұғалімі. Қармақшыда қырық жылдай мектеп директоры болған. Уәлі бидің келесі шөбересі Байзақов Нурадин Ахметбекұлы (1935-1956), 1956 жылы Венгриядағы бүлікшілік кезінде ерлікпен қаза болады. Қазірде, Қармақшы ауданының орталығы Жосалы кентінде Байзақтегі Нұрадин атында көше және мектептің ұйымына Байзақов Нұрадин есімі берілді.
Айдар Алтын руынан Әмзе Сүлейменов деген ақын болған. Бұл кісінің біраз еңбектерінің ішінде, 1956 жылы Венгриядағы бүлікшілікте ерлікпен қаза болған, жандосы әрі етжақын бауыры Байзақов Нұрадинге «Нұрадинге» атты балладасын шығарған.
Уәлі бидің шөбересі 1944 ж.т. Ысқақов Жеңісбек Ысқақұлы 1968 жылдан бері Қызылорда облыстық стоматология емханасын басқарып келген. Қазіргі уақытта «Стомед» тіс емханасын басқарады.
Сәлтеке батырдың бауыры Жәдік палуанның ұрпақтары да халқының жадында қалған. Олар ХІХ ғасырда өмір сүрген Көлдей жырау Сәдірбайұлы, мен ХІХ ғасырдың екінші жартысы, ХХ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген Көздібай палуан Базаралыұлы.
Жәдік палуанның ұрпақтарынан діндарлығымен көптеген кісілер шыққан. ХІХ ғасырда Ерниязұлы Абау молда елге діни-ағартушылық қызмет жасаған.1882 жылы Алтын Уәлі би Итенұлы қайтыс болғанда жаназасын осы Абау молда шығарған. Жәдік палуанның ұрпағы Базар молда (бейіті Қармақшы ауданы, Кеңтоғай ауылында), оның балалары Қошым (Қошыммұрат) кәлпе, әулие, Жүсіп қажы, Бейсеммұрат елге мықты діни ұстанымдарымен белгілі еді.
Жәдік палуанның атақты ұрпақтарының бірі Әбдірахманов Жаңалық Ниязұлы (дұрысы Әбдірахманұлы Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан) (1935-2004) – ғалым, медицина ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының академигі. 1990 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының директоры болған. Бұл дерек Сыр елі Қызылорда облысы энциклопедиясында кездеседі.
2012 жылы ақпан айында академик Жаңалық Әбдірахманов есімімен Қызылорда қаласының бір көшесіне есімі берілді.
Жәдік палуанның келесі ұрпағы Орақ жырау Дәнекеров (1941-2001) Қармақшы ауданының жыраулар мектебінің жойылмауына көп үлес қосқан тұлғалы азамат.Орақ жырау Алтын Жұбан жыраудың шәкірті болған.
Енді Сәлтеке батырдың немере бауыры болып келетін Сығай Оразұлының ұрпағы жайлы сөз қозғайық. Бұл кісінің ұрпағынан да елін жаудан қорғаған талай батырлар шыққан. Соның бірі Сығайдың шөбересі Есболат батыр Алматайұлы. ХVІІІ ғасыр қазақ тарихында жаугершілік болған кезең. Осы уақытта Қазақ еліне Құба-қалмақ, Жоңғар, Қытай, Башқұрт, Ресей империясы, Қоқан хандығы, Түркімен және Қырғыз манаптары күш көрсете бастаған. Бірақ дәл осы ХVІІІ ғасырда қазақ жерінен жаулардың бетін қайтарған өңкей батырлар шығады. Кезінде ХІХ ғасырда көрнекті ғалым Шоқан Уалиханов: « ХVІІІ век – это век рыцарства казахского народа» - деп атаған. Яғни, ХVІІІ ғасыр ол батырлар заманы. Сондай –ақ осы ғасырда Есболат батыр Алматайұлы ерлігімен көзге түскен. Өкініштісі Есболат батырдың ұрпағы жайлы мәлімет жоқ.
Сығайдың шөбересі Жақапұлы Шобдар батыр болған кісі. Бұл кісі ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы, ХІХ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген. Сығайдың шөпшегі Құрым деген кісі үлкен жылқышы бай болған.Сырдария өзенінің жағасындағы «Құрым шығанағы» деген жер осы кісінің иелігінде болған. Осы кісіден дүниеге Созақбай батыр келеді. Ал інісі Жұрыннан Өтеген батыр тарайды. Бұл кісілер ХІХ ғасырда өмір сүрген. Созақбай батыр Кенесары ханның қозғалысына қатысқан. Сыр бойы батырлары керейіт Нысанбай батыр-жырау Жаманқұлұлымен, табын Бұқарбай батыр Естекбайұлымен, табын Қабан батырмен, және Арқадан келген шұбыртпалы арғын Ағыбай батыр Олжабайұлымен бірге жорықтас болған. 1847 жылы Кенесары хан қырғыздардың қолына түскенде Созақбай батыр, Ағыбай, Бұқарбай, Наурызбай батырлармен бірге құтылып шығады. Бірақ Наурызбай ағасына көмектеспек болып, қырғыздарға қайта жалғыз шабады.Батырлардың айтқанына көңбей кеткен жас Наурызбай ағасымен бірге қаза табады. Кейін бұл оқиғаны керейіт Нысанбай жырау «Кенесары-Наурызбай» жырына қосады. Енді Созақбай батырдың аты керейіт Нысанбай жыраудың «Кенесары-Наурызбай» жырында неге кездеспейді деп ойланасың. Ол мәселе былай болған екен. Кенесары хан қырғыз елінде қаза табады. Созақбай, табын Қабан, табын Бұқарбай, арғын Ағыбай батырлар қазақ еліне қайтады. Керейіт Нысанбай жырау әйгілі жырын шығарады, жолда алтын, күміс, ер-тұрмандарды берген кісілерді жырына қосады. Созақбай батыр ондай заттар бермеген соң, оны Нысанбай жырау жырына кіргізбейді.
Кенесары хан қозғалысынан кейін, Созақбай батыр Сыр бойының ханы Елкейдің (Елікей) қолын басқарған. Созақбай батырдың алты баласы болған. Солардың ішінде Қара ауылнай, Қашақ батыр-мерген болады. Қара ауылнай бәйгеге ат ұстап қосатын ат сыншысы әрі бүркіт ұстап аңға салған аңшы болған. Созақбай батырдың немересі Қодарұлы Әбдіраман Сыр бойына белгілі кісі, колхоз бастығы, ауылсовет председателі, бас агроном болған. Елде ол кісіні «Қызылкөз» Әбдіраман деп атаған.
Ал Сығайдың бесінші ұрпағы Досмамбетұлы Қаһарман ҚССРО Жоғары Кеңесінің депутаты, «ЦИК» мүшесі, Қармақшы ауданынын ауыл шаруашылық басқармасының бастығы болған. Бұл кісі 1937 жылғы бірінші сайлау депутаты болып сайланған тұлғалы азамат. Бұл дерек Қ. Нақыпұлының. Кіші жүз. 12 ата Бай баласы. Алтын шежіресі. Атты кітабында кездеседі. Қазіргі уақытта Созақбай батырдың белгілі ұрпақтарының бірі, қоғам қайраткері, ғалым Әуезхан Әбдіраманұлы Қодаров халыққа кызмет етуде.
Қодар Әуезхан (1958 ж.т.) – мәдениеттанушы, философия ғылымдарының кандидаты, 1994 жылдан Қазақстан халықтарының мәдениетін қорғау жөніндегі «Алтын ғасыр» қоғамдық бірлестігінің президенті. 1999 жылдан «Тамыр» журналының бас редакторы. Әуезхан Қодар республикалық шығармашылық жастар «Жігер» фестивалінің лауреаты. Бүл дерек Сыр елі Қызылорда облысы энциклопедиясында кездеседі.
Созақбай батырдың бейіті Жалағаш ауданы, Қаракеткен ауылынан қырға қарай 100 шақырым жердегі жәй төбеде жерленген. Ал немере бауыры Өтеген батыр Жұрынұлынан ұрпақ жоқ. Тағы бір атап кететін жәйт, Сәлтеке батырдың Сығай бауырынан тараған белді ұрпақтары, Қауменнің балалары Әлібай би мен Далдабай билер Сыр бойына өзіндік ізін қалдырған арда азаматтар. Бұл билер ХІХ ғасырдың екінші жартысы, ХХ ғасырдың басында Жалағаш өңірінде өмір сүрген. Әлібай биді Сыр бойының белгілі ақыны Шоңбай Жұбанұлы:
Әлібай болыс, Тобжан би атанып,
Артылған абыройы, сыйлап халқы, - деп жазады.
Әлібай жасынан еті тірі жігіт атанып, алдымен ауылға, кейін болысқа кандидат, ал 1900-1910 жылдары Қазалы уезіне қарайтын Қармақшы болысын басқарады. Сарықұмдағы Әлібай тамы деген үйдің орны бар. Жұртшылық ол жерді Әлібай тамы деп атайды. Бұл дерек Т. Дайрабайдың . Сыр перзенттері. кітабында кездеседі.
Сыр бойлық Тұрымбет жырау Салқынбайұлы 1911 жылы, Қаратамыр Төребай би қайтыс болғанда айтқан көңілқосында: Алтында Әлібай мен Тобжан қажы,
Солардай халық жақсысы қайғырды көп,- деп Алтын Әлібай мен Алтын Тобжан билерді атайды
ХІХ ғасырда Сығай Алтын руынан Есеқұлұлы Есір бидің есімі белгілі болған. Есір бидің өзінің арнайы мөрі болған.
Сығай Алтын руынан елге ақындығымен аты шыққан кісілер аз болмаған. Солардың бірі Мұхамедияр жырау Жабағыұлы (1908-1989). Қазіргі уақытта Қызылорда қаласының маңайындағы Қаракөл ауылында Мұхамедияр жырау атында көше бар.
Жабағиев Мұхамедияр (1908–1989) – жырау. Жасынан ән-жырға құмар болған. Сыр бойы ақындарының өлен-жырларын, термелерін, кейіннен үлкен дастан, қиссаларды жатқа айтқан. Ол «Алтын балық», «Айша қыз», «Шаһизада», «Мағауия», «Әбу Шаһнама» атты қиссаларды жырлаған. Қаңлы Жүсіп, Кете Жүсіп, Даңмұрын, Сейітжан, Тоғжан ақындарды өзіне ұстаз санаған. «Жақсыбайға» атты поэмасы 1944 жылы жарыққа шықты. 1962-63 ж. Зерттеуші ғалымдар М.Жармұхамедов, М. Байділдаев, З.Қариева Жабағиевтің қисса-дастандарын жазып алып, таспаға түсірген. Кейіннен «Көроғлы», «Әзірет Әлі» қиссаларын, Кердері Әбубакір, Балқы Базардың шығармаларын халық арасына кеңінен насихаттаған. Бұл дерек Сырдария (Тереңөзек) ауданы шежіре кітабында кездеседі.
Сығай Алтын руынан біраз қол өнер иелері шыққан. Солардың бірі ХХ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген Өтешұлы Әптіхан ұста.Әптіхан темір ұстасы болған. Бұл кісі бір құлақты шиті мылтық жасаған.
Сығай Алтын руынан халық арасында дін жолын насихаттаумен Х!Х ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың 1-ші жартысында өмір сүрген Әбдіразақ молданың, ХХ ғасырда өмір сүрген Досжанай молданың есімдері кең тараған.
ХХ ғасырдың басында Алтын еліне діни-ағартушылық қызметімен тегі Қожа Ахметбек ишан Биқожаұлы келеді. Кейін Алтын елінің арасында діни – ағартушылық қызметімен айналысқан соң Ахметбек ишан, Алтынқожа деп аталып кетеді.
Алтынқожа Биқожаұлы (1886–1943) – діни қызметкер. 19 жасында Өзбекстанның Үргеніш қаласындағы діни оқуға түскен. 14 жылдай оқып, ишан дәрежесін алған. Елге оралып Қармақшының Қызылтам елді мекенінде мешіт ашады. Кіші жүздегі Алтын жаппас руында ислам дінін уағыздайды. 1902 жылы Уфа қаласында өткен Алашордалықтардың ІІ Думасына Қармақшы уезінен делегат болып қатысты.1929 жылы Кеңес органдары дүние-мүлкін кәмпескеліп, Қармақшыдан туған ауылына көшіп келеді. 1937 жылы саяси қуғын-сүргін құрбаны болып, 10 жылға сотталып Ресейге жер аударылды. Бұл дерек Сыр елі Қызылорда облысы энциклопедиясында кездеседі.
Филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ғылым академиясының академигі (1946), Қазақстанның еңбегі сіңірген ғылыми қайраткері Кеңесбаев Ісмет Кеңесбайұлы Алтынның Қасқұлынан шыққан.
Академик Кеңесбаевтың көп жылғы зерттеулерінің нәтижесінде «Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі» (1977, Қазақстан Мемлекеттік сыйлығы, 1978). Кеңесбаевтың басшылығымен «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі (2 томдық, 1959,1961) және «Қазақ орфографиялық сөздігі» (1961), екі томдық «Орысша-қазақша сөздік» (1978,1981) жарыққа шықты. Ғалым бірнеше рет дүниежүзілік түркітанушылар симпозиумдарына қатысып, ғылыми баяндамалар жасады. Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1978). Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған. Бұл дерек Қазақстан ұлттық энциклопедиясының 4 томында кездеседі.
Енді Сәлтеке батырдың атасы Көзала батырмен туысқан Шұңғыр жайлы айтсақ. Шұңғыр қазақ елін қорғаған айтулы батыр. Аталмыш ақын Әлімбай Әлиасқаров Шұңғыр батырды:
Еділбайдан туады Шұңғыр батыр,
Атасы өсиет айтып сырласқан сыр.
Шұңғырдан Алсай, Бұйра – екі бала,
Ер болып аралаған ой мене қыр - деп жырлаған.
Бұл кісі ХVІ ғасырдың екінші жартысы, ХVІІ ғасыдың бірінші жартысында өмір сүрген. Шұңғыр батырдың ұрпақтарынан да елін жаудан қорғаған атақты батырлар шығады. Мысалы, ХVІІІ ғасырда өмір сүрген Сәлтеке батырдың замандасы Барақ батыр Алсайұлы. ХVІІІ ғасырдың екінші жартысында өмір сүрген Шұңғыр батырдың ұрпағы Жанай батыр. Шұңғырдың ХІХ ғасырда өмір сүрген ұрпағы Кішкенбай батыр Мажығұлұлы. Кішкенбай батырды Сыр бойының белгілі ақыны Шоңбай Жұбанұлы:
Кішкенбай белді кісі, батыр өткен,
Жайылған атырапқа шығыпдаңқы,
- деп жырласа, Кішкенбай батырды ақын Әлімбай Әлиасқаров:
Жанайдан Бұйра, Маймақ, Мажығұл, Сепен,
Мажығұлдан Кішкенбай батыр екен - деп жырлайды.
Шұңғыр батырдың ұрпағы Қожантай би 1885-1905 жылдары болыстықты басқарса, 1915-1920 жылдары келесі ұрпағы, Байжан басқарған. Бұл дерек Қ.Нақыпұлының. Кіші жүз. 12 ата Бай баласы. Алтын шежіресі кітабында кездеседі.
Шұңғыр батырдың ұрпағы Мұстафаұлы Жұмабай (1897-1961) – палуан, аңшы, молда болған кісі. Жұмабай палуан 1932 жылы, аштық кезінде Тәжікстан Республикасының Қорғантөбе деген аймағында 1952 жылға дейін тұрған. Осы өлкеде Жұмабай палуан палуандығымен аты шығады. 1952 жылы Жұмабай палуан Өзбекстан Республикасына көшіп келіп, осында қайтыс болады.
Шұңғыр батырдың ұрпақтарынан біраз қол өнер иелері шыққан. Солардың ішінде ХІХ ғасырдың екінші жартысы, ХХ ғасырдың бірінші жартысында атақты Түркей ұста өмір сүрген.
Шұңғыр батырдың ХІХ ғасырдың екінші жартысы, ХХ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген аты-шулы ұрпағы шығады - ол Қожбан батыр, хан. Қожбан батыр Жұбанұлы Кеңес үкіметіне қарсы шығып, көтеріліс бастаған. Алдымен бұл көтерілісті 1878-1931 жылдар аралығында өмір сүрген Сәлтеке батырдың ұрпағы, молда Жұмағазы Бәйімбетұлы басқарады. Халық бұл кісіні хан сайлайды. 1930 жылы есіл ер Жұмағазы хан қолға түседі, 1931 жылдың 21 қарашасында атылады. Бұл дерек Сыр елі Қызылорда облысы энциклопедиясында кездеседі.
Сосын Қызылорда облысының Қармақшы, Жалағаш, Сырдария аудандарының тұрғындары ұйымдасып Қожбан батырды хан сайлайды. Көтерілісшілердің саңы 2000 адамға жетеді. Бірақ, өкінішке орай мұздай қаруланған кеңес әскері көтерілісшілерді қырып тастайды. Қожбан батыр қаза болады. Көтерілісшілердің көбісі Алтын елінен шыққандықтан, бұл көтерілісті Алтын көтерілісі дейді. Көтеріліске шыққан Алтындардың азаматтарын Қызылорда қаласының маңайындағы Қаракөл ауылының жанында атып тастайды. Алтын елінің Қасқұл аталығынан шыққан ағайындарының көбісі осы қырғында жойылады, кейін аштықта қырылады. Одан соң 1941-45 жылдары болған Ұлы Отан соғысында көпшілігі майданнан қайтпайды. Сондықтан Қасқұл ағайындары қазіргі уақытта тым аз.
1991 жылы Алтын баба ұрпақтары Қызылорда облысының, Жалағаш ауданында, Қайыршақты деген жерде бабаларына арнап үлкен ас берді. Бұл ұрпақтардың бабаларына жасаған тағзымы еді. Елім деп еңіреп өткен ардақты бабаларымыздың ұрпақтары ретінде, біз ұлтымыздың тарихын, мәдени құндылықтарын күндіз-түні тынбай жаза беруіміз керек. Кезінде француз оқымыстысы Вольтер:Тарихшыларды жазғандары үшін емес, жазбағандары үшін соттау керек, - деген екен. Сол сияқты қазіргі таңда қазақ елінің тарихын жастардың зердесіне құйып, оны тарих беттеріне жазу аса маңызды.
Қазақтың ұлы ғұламасы Ахмет Байтұрсынов: Бұл сөзді біреу алмас, біреу алар,
Құлағын біреу салмас, біреу салар.
Теп-тегіс көпке ұнау оңай емес,
Кейіне жарамаса, кейіне жарар, - деген дей, мен де Сыр бойындағы он екі ата Байұлы Алтын руынан шыққан Сыр өңірінің тарихи тұлғалары болған ата-бабалардың есімдерін қазіргі ұрпаққа жеткізуді жөн көрген едім. Өйткені, жастар біздің келешегіміз, заманымыздың болашағы.

Бақытжан Ахметбек,
Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік
университеті жанындағы «Қорқыттану»
ғылыми-зерттеу институтының ғылыми маманы.
8 – (7242) 24-31-63
8-777-058-76-35
8-777-649-67-34


Бақытжан Ахметбек
ahmetbek_74@ mail.ru
19-02-13 12:55


Сыр бойында туылған немесе осында өмір сүрген және осы өлкені қорғап қаза болған қазақ халқының қорғандары


Сыр елінің батырлары

1. Қыпшақ, кейбір деректерде Қожа «Оқшы ата» Көгентүп батыр – (10 ғ 2-ші жартысы, - 1043)
2. Қонырат Божбан батыр.
3. Қамбар батыр.
4. Қара Қыпшақ Қобыланды батыр Тоқтарбайұлы. 15 ғ.
5. Божбан Қонырат Алпамыс батыр.
6. Найман Төлегетай батыр- әулие Сүйіншеұлы – 15 ғ.
7. Арғын Абат батыр Асан қайғы ұлы – 15ғ.
8. Қожа Бақсайыс атанған (Сайд Камаладдин) батыр – 16 ғ.
9. Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Бозғұл батыр. 16 ғ.
10. Байғана батыр-мерген – 16ғ.
11. Қара Қыпшақ Торы батыр – 16ғ.
12. Әлімұлы Алшын Айнық (Қарасақал) батыр Әлімұлы – 16 ғасырдың 2-ші жартысы 17 ғасырдың 1-ші жартысы.
13. Әлімұлы Алшын Сарыбас батыр Айнық (Қарасақал) батыр ұлы – 16 ғасырдың 2-ші жартысы 17 ғасырдың 1-ші жартысы.
14. Әлімұлы Алшын Тегенболат (Қарасақал) батыр Әлімұлы – 16 ғасырдың 2-ші жартысы 17 ғасырдың 1-ші жартысы.
15. 12. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Қаракесек Алшын Тоқпан батыр Ораз қажы ұлы – 16ғ.
13. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Сейтқұл батыр-би- хан Тоқпан батыр ұлы –16 ғ.
14. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Жалантөс баһадүр Сейтқұл батыр-хан ұлы (1576-1656).
15. Көтенші (Тәңірберген) Қонырат Қожамберді батыр Аманбайұлы – 16ғ 2-ші жартысы
16. Найман Қаптағай батыр. – 16ғ.
17. Көтенші (Құдайберді) Қонырат Кейден батыр Қараша хан ұлы – 17 ғ.
18.Торы Қара Қыпшақ «Көкмұрын » атанған Құдайменді батыр Құлпейісұлы – 17 ғ.
19. Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Келмембет батыр Келдібайұлы – (1648-1675).
20. Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Әлдеберлі батыр Келмембет батыр ұлы.
(1673-?).
21. Қара Кете Қаракесек Алшын Қарпық батыр Асанұлы – 17 ғ.
22. Қара Кете Қаракесек Алшын Қарабазар батыр Асанұлы – 17 ғ.
23. Бозғұл Шөмекей Өтебай батыр Әлдеберлі батыр ұлы – 17ғ.
24. Аққорғандық Қожа Қара шайых - батыр Баһуаддинұлы – 17ғ 2-ші жартысы, 18ғ 1-ші жартысы.
25. Сандаулы Тілік (Қоспенбет) Керейіт Ершақ батыр Үсенұлы – 17ғ.
26. Сандаулы Тілік (Қоспенбет) Керейіт Қара Дулат батыр –хан Көне би (Күне) ұлы – 17ғ.
27. Сандаулы Тілік (Қоспенбет) Керейіт Тағыберлі батыр Дулат батыр ұлы – 17ғ.
28. Тілік (Қоспенбет) «Қосбармақ» атанған Арық мерген-батыр Күнекұлы – 17 ғ 1-ші жартысы.
29. Тілік (Қоспенбет) «Қосбармақ» атанған Қара мерген-батыр Күнекұлы – 17 ғ 1-ші жартысы.
30.Тілік (Қоспенбет) Бидас батыр-аталық Тазұлы – 17 ғ 1-ші жартысы, 18 ғ 1-ші жартысы.
31. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Қаракесек Алшын Айдарбек батыр Уәріс (Өріс) ұлы - 17ғ.
32. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Қаракесек Алшын Татыран батыр Айдарбек батыр ұлы – 17 ғ.
33. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Қаракесек Алшын Ардана батыр Айдарбек батыр ұлы – 17ғ.
34. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Қаракесек Алшын Күлік батыр Айдарбек батыр ұлы – 17ғ.
35. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Қаракесек Алшын Алтынбай батыр Айдарбек батыр ұлы – 17 ғ.
36. Барлыбай Бозым (Шөмішті) Табын Балабатыр (Сәдір) батыр Бұлтұлы – 17 ғ 2-ші жартысы, 18 ғ 1-ші жартысы.
37. Барлыбай Бозым (Шөмішті) Табын Дүйсен (Шоба) батыр Бұлтұлы – 17 ғ 2-ші жартысы, 18 ғ 1-ші жартысы.
38. Түйішке Торы Қара Қыпшақ Қожамсүгір батыр Қойбарұлы - 17ғ 2-ші жартысы, 18 ғ 1-ші жартысы.
39. Қожакелді Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Тұяқ батыр Құттығайұлы – 17ғ.
40. Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Полат (Болат) батыр Қайқыұлы – 17 ғ.
41. Алтын Албан Сырымбет батыр – 17 ғ.
42. Қыдыр Тарақты Еркебұлан батыр – 17 ғ.
43. Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Андағұл батыр Жарылқапұлы – 17 ғ 2- ші жартысы.
44. Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Өнтек батыр Жарылқапұлы – 17 ғ 2-ші жартысы.
45. Қара Кете Қаракесек Алшын Құдайназар батыр-аталық Қарпық батыр ұлы – 17 ғ 2-ші жартысы 18 ғ 1-ші жартысы.
46. Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Тойқожа батыр Өтебай батыр ұлы – 17 ғ 2-ші жартысы 18 ғ басы.
47. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Бүркірек батыр Марқадымұлы. (1646-1726/27). кейбір деректерде Бозғұлұлы – деп, ал Марқадым атасы делінеді.
48. Аташал (Есенкелді) Тама Есет батыр-би-тархан Көкі батыр ұлы – (1667-1749).
49. Қара Кете Қаракесек Алшын Текей батыр-әулие Қарпық батыр ұлы – (1679-1764).
50. Абақ Керей Барақ батыр-би Шүйіншалыұлы – (1650-1740).
51.Торжымбай Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Құл батыр-әулие Кенжеғұлұлы – (1673-1742).
52. Шұңғыр Алтын Байұлы Алшын Барақ батыр Алсайұлы – 18 ғ.
53. Қожакелді Бозғұл Шөмекей Алшын Арыстанбай батыр Айбасұлы – (1693-1748).
54. Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Жолай батыр-би Ырсымбетұлы – (1692-1770).
55. Ақбура Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын «Мерген» атанған Назарқұл батыр – 17ғ соны, 18ғ басы.
56.Бөлек Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Бақтыбай батыр-би Төлес би ұлы – (1698/1720-1780).
57. Қаратамыр (Емендәулет) Бозғұл Шөмекей Алшын Бәкен батыр Қожасұлы – 18 ғ.
58. Қара Кете Қаракесек Алшын Абақан батыр Текей батыр ұлы – 18 ғ.
59. Матай Найман Бөрібай батыр Сарыұлы – (1694-1756/60).
60. Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Бәби батыр-би Қожас әулие ұлы – 18ғ.
61. Жаппас Байұлы Алшын Баймұрат батыр-би Есенбайұлы – 18ғ.
62. Майдан Кішкене Шекті (Жаманақ ) Әлімұлы Алшын Киікбай батыр,би Құлжаманұлы – 18 ғ.
63. Қара Кете Қаракесек Алшын Ақкөбек батыр Текей батыр ұлы – 18 ғ.
64. Қара Кете Қаракесек Алшын Кеген батыр Текей батыр ұлы – 18 ғ.
65. Қаракесек (Ұланақ) Әлімұлы Алшын Жақау батыр-хан Естекұлы – 18 ғ.
66. Сандаулы Тілік (Қоспенбет) Керейт Тайлақ батыр Дүбір батыр ұлы, кейбір деректерде Мәті бидің ұлы дейді - (1693-1729/42).
67. Қожас Қаратамыр (Емендәулет) Бозғұл Шөмекей Қаракесек Алшын Мәмбет батыр-би-аталық Бұлғақ би ұлы – (1704-1769).
68.Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Баймембет батыр- елші Тойқожа батыр ұлы – 18 ғ.
69. Ардана Айдарбек Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Сарыайғыр батыр-әулие – 18 ғ.
70. Шобдар Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Киікбай батыр-би Әлібек би ұлы – (1728-1798).
71. Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Сартай батыр-би Байжан би ұлы – (1711-1785).
72. Шөмішті Керейіт Алшынбай батыр-әулие Аққұртқаұлы -18ғ.
73. Қожжан Диуана (Мәді) Қожа Сейіт батыр Қожакөленұлы – 18 ғ.
74. Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Байғара батыр Қожасұлы – (1706-1731).
75. Қырғыз Байсейіт батыр Ақкісі би ұлы – 18ғ.
76. Қырғыз Қара батыр Ақкісі би ұлы – 18ғ.
77. Жолшора Кішкене Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Ашабай батыр-хан Тасболатұлы – 18 ғ.
78. Жақайым Шекті Әлімұлы Қаракесек Алшын Сырлыбай батыр, би Қожас әулие ұлы – 18 ғ.
79. Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Жылқайдар батыр Сырлыбай батыр–би ұлы (1712- 1792).
80. Көзала Алтын Байұлы Алшын Сәлтеке батыр-би, ақын Мәметекұлы – 18ғ.
81. Жаппас Байұлы Алшын Ақтайлақ батыр – 18 ғ.
82. Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Сәрке батыр Өмірқұл бай ұлы – (16 - 1727), кейбір деректе (1727-1771).
83.Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Жылқаман батыр-мерген Отыншыұлы – (1712-1796)
84. Қожжан Диуана (Мәді) Қожа Таңсық батыр Әлімұлы – 18 ғ.
85. Қожас Қаратамыр (Емендәулет) Бозғұл Шөмекей Алшын Тәтімбет батыр-би Бұлғақ би ұлы – (1700-1764).
86. Қаракесек (Ұланақ) Әлімұлы Алшын Қопа батыр – 18 ғ.
87. Жылкелді Жаппас Байұлы Алшын Тілеке батыр – 18 ғ.
88. Төбет Аспан Шөмекей Алшын Түрке батыр Сарыкедей би ұлы – 18 ғ.
89. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Ерболат батыр Толыбайұлы – ( - 1740).
90. Асан Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Мойнақ батыр-би Қожамберліұлы – 18ғ.
91. Ақбай батыр – 18ғ.
92. Теке Көсеулі (Ағым) Табын Жүзжасар батыр-би Ақылұлы – 18ғ.
93. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Тасым батыр Төлесұлы – 18ғ.
94. Қожа Өмір батыр (Өмір ата) – 18ғ.
95. Қожа Бұйра батыр (Бұйра баба) – 18ғ.
96. Қожа Мамыт батыр (Мамыт ата ) – 18ғ.
97. Құйысқансыз Көтенші (Тәңірберген) Қонырат Байтілес батыр Барлыбайұлы – 18ғ.
98. Құйысқансыз Көтенші (Тәңірберген) Қонырат Жиде батыр – 18ғ.
99. Құйысқансыз Көтенші (Тәңірберген) Қонырат Қашқынбай батыр Жиде батыр шөбересі – 18ғ.
100. Асан Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Таймас батыр Мойнақ батыр-би ұлы – 18ғ.
101. Асан Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Базай батыр Мойнақ батыр-би ұлы -18ғ.
102. Қырық Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Өтепберген батыр Жаманқараұлы – 18ғ.
103. Қырық Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Байкел батыр Қонайұлы – 18ғ.
104. Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Құтым батыр Ботықараұлы – 18 ғ.
105. Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Шағыр батыр Абасұлы – 18 ғ.
106. Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Базарқұл батыр – 18 ғ.
107. Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Малай батыр Базарқұл батыр ұлы – 18 ғ.
108. Көтенші (Тәнірберген) Қонырат Желкілдек батыр, бай Бөлтекұлы – 18 ғ.
109. Көтенші (Тәнірберген) Қонырат Қалбағай батыр Бөлтекұлы – 18 ғ.
110. Жаппас Байұлы Алшын Алаң батыр Баймұрат батыр ұлы – 18 ғ.
111. Қара Кете Шөмен Қаракесек Алшын Құттыбай батыр – 18 ғ.
112. Қара Кете Шөмен Қаракесек Алшын Жанышбай батыр Жиенбайұлы – 18 ғ.
113. Қара Кете Шөмен Қаракесек Алшын Едіге батыр Жанышбайұлы – 18 ғ.
114. Қара Кете Шөмен Қаракесек Алшын Нәдірәлі батыр Ұлтайұлы – 18 ғ.
115. Қара Кете Шөмен Қаракесек Алшын Жұбаныш батыр Барақұлы – 18 ғ.
116. Қара Кете Шөмен Қаракесек Алшын Бөрібай батыр Өтебайұлы – 18 ғ.
117. Қара Кете Шөмен Қаракесек Алшын Айтуар батыр Қанайұлы – 18 ғ.
118. Алтынбай Айдарбек Өріс Шекті Әлімұлы Алшын Сары батыр Түйтеұлы – 18 ғ.
119. Қарасақал Әлімұлы Алшын Тайлақ батыр – 18 ғ.
120. Қожамұрат Майдан Кішкене Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Қылышбай батыр-хан Жұмағұлұлы – (1729-1789).
121. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Өтебас батыр-би Әйтеке би ұлы – 18 ғ.
122. Қараша Көтенші (Құдайберді) Қонырат Тайлақ батыр Мәмек батыр ұлы – 18 ғ.
123. Қараша Көтенші (Құдайберді) Қонырат Көшек батыр ұлы – 18 ғ.
124. Қара шайық Аққорғандық Қожа Төлек батыр - 18 ғ.
125. Қараша Көтенші (Құдайберді) Қонырат Мәмек батыр Нияз батыр ұлы – 18 ғ.
126. Қараша Көтенші (Құдайберді ) Қонырат Назар батыр Қазы би ұлы – 18 ғ.
127. Қараша Көтенші (Құдайберді) Қонырат Сырғақ батыр Нияз батыр ұлы – 18 ғ.
128. Сығай Алтын Байұлы Алшын Есболат батыр Алматайұлы - 18 ғ.
129. Тоқберлі Айдар Көсеулі (Ағым) Табын Аралбай батыр – 18 ғ.
130. Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Бекайдар батыр Сәрке батыр ұлы – 18 ғ.
131. Жақап Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Байтен батыр Дәулекеұлы – 18 ғ.
132. Қырық Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Дөненбай батыр Сартымбетұлы – 18 ғ.
133. Қырық Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Құнанбай батыр Сартымбетұлы, кейбір деректе Дөненбай батыр ұлы – деп жазады. - 18 ғ.
134. Қара Кете Шөмен Қаракесек Алшын Болат батыр Абақан батыр ұлы – 18 ғ.
135. Қарабазар Қара Кете Қаракесек Алшын Итіке батыр Өтепбергенұлы – 18 ғ.
136. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Жолан батыр Қарақызұлы – 18 ғ.
137. Ардана Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Қылыш батыр – 18 ғ.
138. Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Мыса батыр Сырлыбай батыр ұлы – 18ғ.
139. Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Ақша батыр Бәби батыр ұлы – 18ғ.
140. Тама Жетіру Айғара батыр – 18ғ.
141. Қаратамыр (Емендәулет) Бозғұл Шөмекей Алшын Есенқұл батыр – 18ғ.
142. Табын болуы мүмкін Боқай батыр – 18ғ.
143. Тайпы Қарабай батыр – 18ғ.
144. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Қоныс батыр Бөріұлы– 18ғ.
145. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Дауылбай батыр Қоныс батыр ұлы – 18ғ.
146. Майдан Кішкене Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Оразақ батыр Киікбай батыр-би ұлы – 18ғ.
147. Сандаулы Тілік (Қоспенбет) Керейіт Тоғым батыр Әлімұлы – 18ғ.
148. Қошқаралы Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Қорен батыр Жәдік (Жәуік) ұлы – 18 ғ.
149. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Саржан батыр Жақсылықұлы – 18ғ.
150. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Тауасар батыр – 18 ғ.
151. Ақкете Әлімұлы Қаракесек Алшын Арал батыр Балпыш би ұлы – 18 ғ.
152. Қыдыр Тарақты Байқозы батыр Наймантай батыр ұлы – (1713-1810).
153. Сандаулы Тілік (Қоспенбет) Керейіт Алтай батыр Тайлақ батыр ұлы – 18 ғ.
154. Шұңғыр Алтын Байұлы Алшын Жанай батыр. - 18 ғасырдың 2-ші жартысы.
155. Тілеуке Айдар Алтын Байұлы Алшын Тілеулі батыр Тілеуке би ұлы – 18 ғ.
156. Тілеуке Айдар Алтын Байұлы Алшын Мойнақ батыр Тілеуке би ұлы – 18 ғ.
157. Тілеуке Айдар Алтын Байұлы Алшын Жайнақ батыр Тілеуке би ұлы – 18 ғ.
158. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Қалам батыр-би Бөріұлы– (1715-1780).
159. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Мырзакелді батыр Құдайсүгірұлы – 18 ғ.
160.Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Ақша батыр Итемген батыр ұлы – 18 ғ.
161.Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Бекше батыр Итемген батыр ұлы – (17?-1771).
162. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Қаблан батыр Итемген батыр ұлы - (17?-1771).
163.Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Жолбарыс батыр Итемген батыр ұлы – (17?-1771).
164. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Жайық батыр Мешітбайұлы – (17?-1771).
165. Тегенболат Қарасақал Әлімұлы Алшын Тілеуберлі батыр Болықұлы – 18ғ.
166. Тегенболат Қарасақал Әлімұлы Алшын Есіркеп батыр Қосайұлы – 18 ғасырдың 2-ші жартысы, 19 ғасырдың 1-ші жартысы.
167. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Шағырай батыр Мырзакелді батыр ұлы – (1740/50-1840-50)
168. Бабақ Құрманай Кішкене Өріс Шекті Әлімұлы Алшын Әлі батыр Жәнібекұлы – 18 ғасырдың 2-ші жартысы, 19 ғасырдың 1-ші жартысы.
169. Торыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Меңей батыр Мәлібайұлы – (1750-1850).
170. Бабақ Құрманай Кішкене Өріс Шекті Алшын Жәңке батыр, би Шонайұлы – 18 ғасырдың 2-ші жартысы, 19 ғасырдың 1-ші жартысы.
171. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Барта батыр Қожамсүгірұлы – 18 ғ 2-ші жартысы, 19 ғ 1-ші жартысы.
172. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Атан батыр Тәутек (Тәуетек) ұлы – 18 ғ 2-ші жартысы, 19 ғ 1-ші жартысы.
173. Күлік Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Жәнке батыр, би Құлым (Жаманкөз) ұлы- 18 ғас. 2-ші жартысы, 19 ғас. 1-ші жартысы.
174. Қылыш Диуана (Мәді қожа) Қожа Сығай (Сағып) батыр Ыдырысұлы – 18 ғ 2-ші жартысы, 19 ғ 1-ші жартысы.
175. Тәуен Сарыбай Шөмекей Байқожа батыр Дожбанұлы – 18 ғ 2-ші жартысы – 19 ғ 1 жартысы.
176. Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Байқадам батыр-би Ақайдар батыр ұлы – (1785/92-1850/53).
177. Қырғыз Қайдауыл батыр Едігеұлы - (1766-1839).
178. Бәйбіше Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Қадырберді батыр Амалдықұлы – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1- ші жатысында.
179. Бәйбіше Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Елемес батыр-би Қадырберді батыр ұлы – (1798-1872).
180. Майдан Кішкене Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Нұрымбет (Нұрмұхамед) батыр Киікбай батыр ұлы - 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ басы.
181. . Майдан Кішкене Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Ақмырза батыр Нұрымбет (Нұрмухамед) батыр ұлы – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы
182. Майдан Кішкене Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Жанқожа батыр, би, әулие Нұрымбет (Нұрмұхамед ) батыр ұлы – (1774/76-1860).
183. Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Шірен батыр Бекайдар батыр ұлы – 18ғ соны 19 ғ 1-ші жартысында.
184. Барлыбай Табын Қасым батыр, би. - 18ғ соны 19 ғ 1-ші жартысы.
185. Бәйбіше Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Сарман батыр, би Жантілеуұлы – (1770-1841).
186. . Игілік Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Толыбай батыр Мыңбайұлы – (1769/71-1863/69).
187. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Ер Дабыл батыр Бекше батыр ұлы - 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы.
188. Әйтімбет Шобан Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Тілеуші (Тілеулі) батыр Мырзатайұлы – 18ғ 2-ші жартысы, 19 ғ. 1-ші жартысы.
189. Қараша Көтенші (Құдайберді) Қонырат Көкен батыр Назар батыр ұлы (1775-1863).
190. Тоқа Аспан Шөмекей Алшын Сәмет батыр Назымұлы – (1744-1839).
191. Қожас Қаратамыр (Емендәулет) Бозғұл Шөмекей Алшын «Тоқым тыққан» атанған Қоңыр Қыстаубай батыр Жиенәліұлы, кейбір деректе Жиенбайұлы дейді, Жиенәлі атасы екен – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы.
192. Мәметек Көзала Алтын Байұлы Алшын Барқы батыр Қобландыұлы – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы.
193. Мәметек Көзала Алтын Байұлы Алшын Науша батыр, би Барқыұлы – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы.
194. Аю Құлыс Қара Кете Қаракесек Алшын Қарақисық батыр Қосұлы – (1798-1860).
195. Бабақ Құрманай Кішкене Өріс Шекті Әлімұлы Алшын Төремұрат жырау, батыр Ешпенбетұлы – 18 ғасырдың 2-ші жартысы, 19 ғасырдың 1-ші жартысы.
196. Дуан (Әлмәмбет) Құлыс Қара Кете Алшын Есетбай батыр Айбасұлы – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы.
197. Сумұрын Жаппас Байұлы Алшын Бөрібай батыр – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы.
198. Наурыз Жаппас Байұлы Алшын Өтебас батыр, бай Ізбасұлы – 18 ғ 2-ші жартысы 19 1-ші жартысы.
199. Қарахан (Әбдірахым) Қожа Қара-Қожа батыр – 18 ғ 2-ші жартысы, 19 ғ 1-ші жартысы.
200. Бақмухамед Диуана (Мәді) Қожа «Шолақ» атанған Нұрман батыр Құрбанұлы – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы.
201. Қаракесек (Ұланақ) Әлімұлы Алшын Ақтан батыр-би Ақайұлы – (1770-1854).
202. Асан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Бекарыстан батыр, би Амалдықұлы – (1765-1858).
203. Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Шалқошқар батыр Әлібекұлы – (1770-1865).
204. Бошай Шашты (Кенжеғұл) Қара Қыпшақ Әжібай батыр, би, датқа Қарпықұлы – (1791-1866).
205. Ардана Айдарбек Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Қарашолақ батыр – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы.
206. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Қадір батыр Жанайұлы – 18 ғасырдың 2-ші жартысы 19 ғасырдың 1-ші жартысы.
207. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Сәдір батыр Жанайұлы – 18 ғасырдың 2-ші жартысы 19 ғасырдың 1-ші жартысы.
208. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Төртуыл батыр Пұсырман бай ұлы – 18ғ 2-ші жартысы, 19ғ 1-ші жартысында өмір сүрген.
209. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Жартай батыр Саржан батыр ұлы – 18ғ 2-ші жартысы, 19ғ 1-ші жартысы.
210. Жаңғабыл Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Ақшолақ батыр Шопанұлы – 18 ғ 2-ші жартысында, 19 ғ 1-ші жартысында өмір сүрген.
211. Жартай (Жартыай) Сандаулы Тілік (Қоспенбет) Керейіт Қуантай батыр, палуан Манақ батыр, би ұлы – 18 ғ 2-ші жартысы, 19 ғ 1-ші жартысы.
212. Жартай (Жартыай) Керейіт Тайлақ батыр Шерубайұлы – 18 ғ 2-ші жартысы, 19 ғ 1-ші жартысы.
213. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей «Бағаналы» атанған Барлыбай батыр Тауасар батыр ұлы (1753-1822).
214. Жиеней Кішкене Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Сәрке батыр Сығайұлы – 18 ғ 2-ші жартысы, 19 ғ 1-ші жартысы.
215. Жаңабатыр Керейіт Нәлібай батыр, би Маманұлы (1780-1881).
216. Сарыбай Қарасақал Әлімұлы Алшын Жауқашар батыр Шағырай батыр ұлы – 18 ғасырдың 2-ші жартысы 19 ғасырдың 1-ші жартысы.
217. Сығай Алтын Байұлы Алшын Шобдар батыр Жақапұлы – 18 ғасырдың 2-ші жартысы, 19 ғасырдың 1-ші жартысы.
218. Құтым Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Тұрғанбай батыр, датқа Сіргебайұлы – (1794-1850).
219. Досан Тұяқты Торы Қара Қыпшақ Тұрсынбай батыр, датқа Бүркітбайұлы – (1798-1853).
220. Достияр Жаппас Байұлы Алшын Жанғабыл батыр, би Төлегенұлы – (1799/05/-1896).
221. Диуана (Мәді) Қожа Ер Кошек батыр Қылышұлы – 18 ғ 2-ші жартысы 19 ғ 1-ші жартысы.
222. Қожакелді Бозғұл Шөмекей Алшын «Жолбарыс батыр» атанған Қашқынбай батыр Кемелұлы – (1789-1869).
223. Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Мырзабай батыр Жолай батыр, би ұлы (1765-1845).
224. Майдан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Жауқашар батыр Нұрымбет (Нұрмұхамед ) батыр ұлы – (18..-1850/53).
225. Майдан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Бек батыр Нұрымбет батыр ұлы – 19 ғ.
226. Майдан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Жолмырза батыр Ақмырза батыр ұлы – 19 ғ.
227. Майдан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Итжемес батыр, би Жанқожа батыр-би ұлы – 19 ғ.
228. Майдан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Жұмабай батыр Бекұлы – 19 ғ.
229. Майдан КішкенеӨріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Көпжасар батыр – 19 ғ.
230. Өтебай Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Бәйтік батыр Баймембет батыр, елші ұлы – (1762-1841).
231. Өтебай Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Тоғанас батыр, би Бәйтік батыр ұлы – (1813-1876).
232. Өтебай Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Бодаш батыр Бәйтік батыр ұлы – (18-1910).
233. Өтебай Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Басар батыр Бодаш батыр ұлы - 19 ғ соны 20 ғ басы.
234. Сығай Алтын Байұлы Алшын Өтеген батыр Жұрынұлы – 19 ғ.
235. Шөмішті (Бозым) Табын Сейіл батыр-би Байқадам батыр-би ұлы – (1827-1902).
236. Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Тоқабай батыр Бостыбайұлы – 19 ғ.
237. Сығай Алтын Байұлы Алшын Созақбай батыр Құрым бай ұлы – 19.
238. Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Қызылбас батыр, би Мүсірепұлы – 19 ғ.
239. Теке Көсеулі (Ағым) Табын Бұқарбай батыр, би Естекбайұлы – (1812-1898).
240. Жанғабыл Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Қалдан батыр, би Талқанбайұлы – (1819-1913).
241. Теке Көсеулі (Ағым) Табын Елқонды батыр, тубегі Мыңбайұлы – 19 ғ.
242. Ойық (Еспенбет) Керейіт Меңлі батыр,темші Жауқашұлы – 19 ғ.
243. Қошқаралы Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Салмырза батыр, би Мырзабекұлы – 19 ғ.
244. Майдан Кішкене Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Жолшы (Жолды) батыр Жанқожа батыр ұлы – (1847- ? ).
245. Қаракесек (Ұланақ) Әлімұлы Алшын Ес батыр Ақтан батыр ұлы – 19 ғ.
246. Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Қызылбас батыр, палуан – 19 ғ.
247. Мазы Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Жолдасбай батыр – 19 ғ.
248. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Жарқынбай батыр – 19 ғ.
249. Абырақ батыр – 19 ғ.
250. Мухаррам батыр – 19 ғ.
251. Асан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Әйімбет батыр, би Пұсырман би ұлы – 19 ғ.
252. Айдарбек Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Бекмырза батыр, хан Әлдиұлы – 19 ғ.
253. Майдан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Ер Бажақ батыр – 19 ғ.
254. Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Бердібай батыр Шабақұлы – 19 ғ.
255. Майдан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Боранбай батыр - 19 ғ.
256. Қылышты атай Қожа Бектемір батыр – 19 ғ.
257. Қараша Көтенші (Құдайберді) Қонырат Айтбай батыр Сырғақ батыр ұлы – 19 ғ.
258. Қараша Көтенші (Құдайберді) Қонырат Тәукебай батыр Қонысұлы – 19 ғ.
259. Бекет Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Сопақ батыр Мырзабай батыр ұлы – 19 ғ.
260. Көкі батыр – 19 ғ 1-ші жартысы.
261. Бекет Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Алдамқұл батыр, сопы, қажы - 19 ғ.
262. Томпақ Кете Қаракесек Алшын Пірен батыр Тасымұлы – (1817-1888).
263. Айдарбек Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Сатыбалды батыр – 19 ғ.
264. Қожакелді Бозғұл Шөмекей Алшын Қабылан баты, би Қашқынбай батыр ұлы – 19 ғ 2-ші жартысы 20 ғ 1920 жылдарға дейін.
265. Теке Қара Кете Қаракесек Алшын Пірен батыр Ақкөбек батыр ұлы , шежіреде Мырзалыұлы яғни Ақкөбектің шөбересі. 19 ғ.
266. Шұнғыр Алтын Байұлы Алшын Кішкенбай батыр Мажығұлұлы – 19 ғ.
267. Тілеуке Айдар Алтын Байұлы Алшын Медет батыр Құлты бай әрі әулие ұлы – 19ғ 1-ші жартысында өмір сүрген.
268. Қожас Қаратамыр (Емендәулет) Бозғұл Шөмекей Алшын Пішан батыр, би Мұрат би ұлы – 19 ғ.
269. Дөсек Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Жанай батыр, би Ережепұлы – (1828/30-1884/85).
270. Бекет Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Қожеке батыр Мырзабай батыр ұлы – (1814-1895)
271. Жартай (Жартыай) Тілік (Қоспенбет) Керейіт Манақ батыр-би Шерубайұлы – (1745/50-1810).
272. Қара Кете Қаракесек Алшын Боранқұл батыр – (18..-1850).
273. Есен Құлыс Қара Кете Қаракесек Алшын Бекет батыр, болыс Өтемісұлы – 19ғ.
274. Қара Кете Қаракесек Алшын Қайықбай батыр – (18..-1850).
275. Қожас Қаратамыр (Емендәулет) Бозғұл Шөмекей Алшын Бабас батыр Серәліұлы - 19ғ.
276. Шөмекей Қаракесек Алшын Қайрақ батыр – 19 ғ.
277. Қара Кете Қаракесек Алшын Ойнар батыр – 19 ғ 2-ші жартысы 20 ғ 1-ші жартысы.
278. Алшынбай Шөмішті Керейіт Дәулет батыр Жанкетұлы (Шаңкөт) – 19 ғ.
279. Жылкелді Жаппас Байұлы Алшын «Шолақ» атанған Құрақ батыр, би Азатұлы – (1810-1882).
280. Байбол Қарақойлы Дулат Шүңірек (Шөңірек) батыр Бойтаұлы – (1837-1890).
281. Сиыршы Сырманақ Жалайыр Құлман батыр, би Өмірзақ батыр, би ұлы – 19 ғ.
282. Қожжан Диуана (Мәді) Қожа Нарбай батыр Ханұлы – 19 ғ.
283. Дөске Көзей Түйішке Торы Қара Қыпшақ Баспақ атанған (Мәмбетәлі) батыр – 19 ғ.
284. Ырысқұл Алтыбас Алаша Байұлы Алшын Қодар батыр Таңатарұлы – 19 ғ.
285. Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Қайқы батыр Ұзынұлы – (1845-1918).
286. Сумұрын Жаппас Байұлы Алшын Қаракүшік атанған (Айтқұл) батыр-палуан Қаракөзұлы – 18 ғ.
287. Жылкелді Жаппас Байұлы Алшын Наурызбай батыр «Шолақ» Құрақ батыр ұлы – (1847-1919).
288. Сиыршы Сырманақ Жалайыр Өмірзақ батыр, би Байтықұлы – 19 ғ.
289. Назар батыр – 19 ғ.
290. Қыпшақ Баубек батыр – 19 ғ.
291. Жиенмұрат батыр – 19 ғ.
292. Шағыр Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Жаназар батыр Досқанаұлы – (1818-1881).
293. Ерке батыр – 19 ғ.
294. Лақ Көкмұрын Торы Қара Қыпшақ Мынбай батыр, датқа Қожабайұлы – 19 ғ.
295. Қыпшақ Томан батыр Көлдейұлы – 19 ғ.
296. Найман Татай батыр – 19 ғ.
297. Найман Баспақ батыр - 19 ғ.
298. Бошай Шашты (Кенжеғұл) Қара Қыпшақ Кеңбай батыр, мерген Жантоқайұлы – 19ғ.
299. Бошай Шашты (Кенжеғұл)Қара Қыпшақ Басығара батыр Кеңбай батыр ұлы – 19 ғ.
300. Бәйбіше Тұяқты Торы Қара Қыпшақ Жарғайын батыр – 19 ғ.
301. Төре Бөрітөре батыр – (18..-1860).
302. Ізтілеу батыр Байжанұлы – 19 ғ.
303. Керейіт қожа Аманқожа батыр Әуменұлы – (18..-1860).
304. Дақай Пышақ батыр – 19 ғ.
305. Әлімұлы Алшын Шағырбай батыр – 19 ғ.
306. Үсен Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын «Солақай» атанған Ер Қосай батыр – 19 ғ.
307. Мазы Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Байқазақ батыр – 19 ғ.
308. Серке батыр – 19 ғ.
309. Жаппас Байұлы Алшын Сәтбай батыр – 19 ғ 1-ші жартысы.
310. Төбет Аспан Шөмекей Алшын Жұбан батыр Қосқұлақ би ұлы – (1794-1868).
311. Бәйбіше Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Дәрмен батыр Сарман батыр, би ұлы – 19 ғ.
312. Малайсары батыр – 19 ғ.
313. Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Жантайлақ батыр – 19 ғ.
314. Берше Күлік Айдарбек Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Төлеш батыр Бұқарұлы – (1788-1868).
315. Метей Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Айқозы батыр, би – 19 ғ.
316. Метей Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Тамай батыр 19 ғ.
317. Әлімұлы Алшын Орақ батыр – 18 ғ 2- ші жартысы, 19 ғ басында өмір сүрген.
318. Майдан Кішкене Шекті (Жаманақ ) Әлім ұлы Алшын Бекбауыл батыр, би Өтегенұлы – (1788-1874).
319. Майдан Кішкене Шекті (Жаманақ ) Әлім ұлы Алшын Құлбарақ батыр, би Бекбауыл батыр ұлы - 19 ғ.
320. Адай Байұлы Алшын болуы мүмкін Қылышбек батыр – 19 ғ.
321. Қожа Аңламас батыр – 19 ғ.
322. Қожа Әбдіхалық батыр – 19 ғ.
323. Қожа Топан батыр – 19 ғ.
324. Қылыш Диуана (Мәді) Қожа Дөнен батыр Таспа ақын ұлы - 19ғ.
325. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Байзақ батыр – 19ғ.
326. Абақан Қара Кете Алшын Қозеке батыр – 19ғ.
327. Үркетай Есбол Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Сәрке батыр – 19ғ.
328. Қараша Көктіңұлы Қонырат Қылышбай батыр Шағалақұлы – 19ғ.
329. Қаракесек (Ұланақ) Әлімұлы Алшын Көкен батыр, сері Ес батыр ұлы – 19ғ.
330. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын «Теке» атанған Шақкөз батыр – 19ғ.
331. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Басықара батыр, би Құрманұлы – 19ғ.
332. Майдан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Қаржаубай батыр – 19ғ.
333. Майдан Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Жолақ батыр – 19ғ.
334. Жақайым Шыңғыс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Пірімжар батыр – 19ғ.
335. Құрманай Кішкене Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Тәңірберген батыр – 19ғ.
336. Жаппас Байұлы Алшын Көккөз батыр – 19ғ.
337. Айдарбек Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Ізбас батыр – 19ғ.
338. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Таттыбай батыр – 19ғ.
339. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Мырзалы батыр – 19ғ.
340. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Аққасын батыр – 19ғ.
341. Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Беласар батыр – 19ғ.
342. Жаппас Байұлы Алшын Сары батыр – 19 ғ.
343. Татыран Айдарбек Өріс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Ағатай батыр – 19ғ.
344. Қырықмылтық Кіші Арғын Шодыр батыр – 19ғ.
345. Тоқберлі Табын Шалбас батыр – 19ғ.
346. Ақбура Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Арал батыр, би Андаұлы– 19ғ.
347. Тілеуке Айдар Алтын Байұлы Алшын Сүйінқара батыр Медет батыр ұлы – (1853-1927).
348. Ақбура Жақайым Шыңғыс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Құлмамбет батыр, болыс Арал батыр ұлы – (19ғ 2-ші жартысы - 1938).
349. Балқы (Қайқы) Бозғұл Шөмекей Алшын Базар жырау, батыр Оңдасұлы - (1842-1911).
350. Ералы Әбілқайыр төре ұрпағы Сауқым батыр, хан Бөлекей хан ұлы – 19ғ.
351. Кішкене Уәріс (Өріс) Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Құттыбай батыр, би, хан Ақбол би ұлы – (1810-1900).
352. Тоқсейіт Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Долда батыр – 19ғ.
353. Қарасақал Әлімұлы Алшын Түйебай батыр – 19ғ.
354. Жолай Сейін Бозғұл Шөмекей Алшын Әлібек батыр – 19ғ.
355. Дөсек Сейін Бозғұл Шөмекей Алшын Меңліқұл батыр – 19ғ.
356. Құйысқансыз Қонырат әлде Қожа болуы мүмкін Шалақожа батыр – 19ғ.
357. Құйысқансыз Көтенші (Тәңірберген) Қонырат Ахат батыр – 19ғ.
358. Құйысқансыз Көтенші (Тәңірберген) Қонырат Тоқат батыр – 19ғ.
359. Құйысқансыз Көтенші (Тәңірберген) Қонырат Таубай батыр – 19ғ.
360. Құйысқансыз Көтенші (Тәңірберген) Қонырат Алшынбай батыр – 19ғ.
361.Құйысқансыз Көтенші (Тәңірберген) Қонырат Қайқы батыр Сәменұлы – 19ғ.
362. Қарымсақ батыр – 19ғ.
363. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Ақпан батыр Жұмырұлы – 19ғ.
364. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Қошқарбай батыр Төртуыл батыр ұлы – 19ғ.
365. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Жүндібай батыр Қалбергенұлы – 19ғ.
366. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Қанай батыр Күнейұлы (Күнай) – 19ғ.
367. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Жанай батыр Күнейұлы (Күнай) – 19ғ.
368. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Таласқан батыр Жылыйұлы (Жылай)– 19ғ.
369. Теке Табын Бөлтек батыр Атаншаұлы – 19ғ.
370. Мазы Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Қозыбай батыр Жолдасбайұлы – 19ғ.
371. Жақап Есенбай Шөмішті (Бозым) Табын Ерубай батыр, бай Алдадосұы – 19ғ.
372. Асан Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Соғымбай батыр Абылайұлы – 19ғ.
373 . «Шоқымазар ата» атанған Бейсембай батыр – 19ғ.
374. Кенжеғара Шөмішті Керейіт Шонық батыр Тоқсанұлы - 19ғ.
375. Алшынбай Шөмішті Керейіт Белеш батыр Тайлақұлы – 19 ғ.
376. Ақбет Сандаулы Керейіт Есенкелді батыр Тоғасұлы – 19ғ.
377. Ақбазар Сандаулы Керейіт Құлан батыр Тасқынбайұлы – 19ғ.
378. Теке Көсеулі (Ағым) Табын Жауқашар батыр Елқонды батыр, тубегі ұлы – 19ғ.
379. Бекет Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Арғынбай батыр Таңат би ұлы – 19ғ.
380. Қарахан (Әбдірахым) Қожа Қарымсақ батыр – 19ғ.
381. Теке Көсеулі (Ағым) Табын Арыстан батыр Бұқарбай батыр ұлы – 19 ғ.
382. Теке Көсеулі (Ағым) Табын Алданазар батыр, би Бұқарбай батыр ұлы – 19 ғ.
383. Төре Тайшық батыр-сұлтан Кенесары хан ұлы (1829-1863).
384. Төре Сыздық-төре батыр-сұлтан Кенесары хан ұлы (1839-1910).
385. Төре Ахмет батыр-сұлтан Кенесары хан ұлы (1841-1888).
386. Байсары Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Кыпшақ Өтеп батыр – 19 ғ.
387. Байсары Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Жақап батыр – 19 ғ.
388. Айдарғазы Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Қашқын батыр Отамалыұлы – 19 ғ.
389. Бошай Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Баспақ батыр – 19 ғ.
390. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Бекжарас батыр – 19 ғ.
391. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Қара мерген батыр – 19 ғ.
392. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Итқара батыр – 19 ғ.
393. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Есенбай батыр – 19 ғ.
394. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Тулақ батыр Атан батыр ұлы – 19 ғ.
395. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Жауғашар батыр Тулақ батыр ұлы – 19 ғ.
396. Ашамайлы Керей Өтеп батыр – 19ғ.
397. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Естек батыр Барта батыр ұлы – 19 ғ.
398. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Тоян батыр Мықтапбергенұлы – 19ғ.
399. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Ұзақ батыр Өмірбекұлы – 19ғ.
400. Ералы Төре Елікей атанған Ермухаммед батыр, хан Қасым хан ұлы – (1810-1877).
401. Бабақ Құрманай Кішкене Өріс Шекті Әлімұлы Алшын Шалабай батыр Биешұлы – 19ғ.
402. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Ақмырза батыр, би Шолақұлы – 19 ғ.
403. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Жаубасар батыр Байқожа батыр ұлы – 18 ғ 2-ші жартысы, 19 ғ 1-ші жартысы.
404. Баймұрат Жаппас Байұлы Алшын Игібай батыр – 19 ғ.
405. Мойнақ Жылкелді Жаппас Байұлы Алшын Көтібар батыр, би Итаяқұлы (1825-1906).
406. Байсары Шашты (Қенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Жүзбай батыр – 19 ғ.
407. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Тышқанбай батыр, бай Пұсырман бай ұлы – 18 ғ 2- ші жартысы, 19 ғ 1-ші жартысы.
408. Түйішке Торы Қара Қыпшақ Құл батыр Меңдіқұл би (Би ата) ұлы – 19ғ.
409. Бекет Жолай Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Түбекбай батыр Нәзікұлы (1836-1890).
410. Тәуен Сарыбай Бозғұл Шөмекей Алшын Жекебатыр батыр – 19 ғасырдың 2-ші жартысы, 20 ғасырдың 1-ші жартысы – (1929/31).
411. Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Қаракесек Алшын Айдарқұл батыр – (18 -1850).
412. Жақайым Шыңғыс Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Сырлыбай батыр, би, хан Шабақұлы - 19 ғ.
413. Тоқпан Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Қаракесек Алшын Беркімбай батыр Көбек би ұлы – 19 ғ.
414. Ералы Төре Сәдірмек батыр Жантуұлы – 19 ғ.
415. Қара Кете Шөмен Қаракесек Алшын Қожық батыр Алтынбайұлы – 19 ғ.
416. Көтенші (Тәнірберген) Қонырат Қапан батыр Төлтайұлы – 19 ғ.
417. Қара Кете Қаракесек Алшын Қитар батыр – 19 ғ.
418. Игілік Жақайым Шекті (Жаманақ) Әлімұлы Алшын Көтібар батыр Толыбай батыр ұлы – 19 ғ.
419. Өнтек Қыдыр Қайқы (Балқы) Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын «Қарамерген» атанған Маябас батыр Сырлыбайұлы - (18-1905).
420. Андағұл Қыдыр Қайқы (Балқы) Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Қойытбакен батыр лы – 18 ліаслі батыр,темші Жауірек (Ш Жй батыр Теңкеұлы.ліасріс Шекті (Жаманасейіт Сары Ж 19 ғ.
421. батыр – 18 .
346. А Қайқы (Балқы) Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Майлыаяқ батыр. 19 ғ.
422. Қайқы (Балқы) Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Баймұрат батыр Аралбайұлы. 19 ғ.
423. Қайқы (Балқы) Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Сүғірәлі батыр. 19 ғ.
424. Әлімбет Болат Қайқы (Балқы) Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Қазанат батыр. 19 ғ.
425. Әлімбет Болат Қайқы (Балқы) Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Сауытбай батыр Қыстаубайұлы. 19 ғ.
426. Төртқара Әлімұлы Қаракесек Алшын Бақа батыр – 19 ғ.
427. Болат Сарықасқа Шөмекей Бозғұл Шөмен Қаракесек Алшын Асан батыр – 19 ғ.
428. Қосбармақ Полат Қайқы (Балқы) Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Шүйіншәлі батыр Мысағұлұлы – (1848-1930).
429. Қосбармақ Полат Қайқы (Балқы) Бозғұл Шөмекей Шөмен Қаракесек Алшын Талас батыр Көлденұлы – 19 ғ.
430. Жақайым Шыңғыс Шекті (Жаманақ ) Әлімұлы Алшын Жәнес батыр – 19 ғ.
431. Бабақ Құрманай Кішкене Өріс Шекті Әлімұлы Алшын «Тентек Сары» атанған Сары батыр Шонайұлы - 19ғ.
432. Матай Төртқара (Қарамашақ) Әлімұлы Алшын Үмбет батыр, би Әлімұлы – 19 ғ.
433. Дәуқара Алтыбас Алаша Байұлы Алшын Түлкібай батыр, би Жаңатайұлы – (18? - 1853).
434. Жарақ Құлтай Алаша Байұлы Алшын Тұрлы батыр, мерген Ботабайұлы - (1834-1875).
435. Тоқберлі Айдар Көсеулі (Ағым) Табын Қабан батыр – 19 ғ.
436. Тілеуке Айдар Алтын Байұлы Алшын Айшуақ батыр Айбасұлы – 19 ғ.
437. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Мерек батыр Қарымсақұлы – 19 ғ.
438. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Тұрлы батыр – 19 ғ.
439. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Ойса батыр Жауқашар батыр ұлы – 19 ғ.
440. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Төртім батыр – 19 ғ.
441. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Ер Мәулім батыр – 19 ғ.
442. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Сәдім батыр – 19 ғ.
443. Сарыбас Қарасақал Әлімұлы Алшын Сәтім батыр – 19ғ.
444. Абыз Қыпшақ Жошы батыр – 19 ғ.
445. Тәңірберген Досан Тұяқты Торы Қыпшақ Жиес батыр Наушаұлы – (шамамен 1832/37-1913/18)
446. Сумұрын Жаппас Байұлы Алшын Жалбыр батыр атанған Байсал Бөрібай батыр ұлы – (1830-1912).
447. Адамбай Сарықасқа Бозғұл Шөмекей Алшын Зарлық батыр Қуанышұлы - (1865-1918).
448. Шұнғыр Алтын Байұлы Алшын Қожбан батыр, хан Жұбанұлы – (1870-1930).
449. Мәметек Көзала Алтын Байұлы Алшын Жұмағазы батыр, молда, хан Бәйімбетұлы – (1878/79/90-1931).
450. Құтым Шашты (Кенжеғұл) Торы Қара Қыпшақ Иманжүсіп батыр Құтпан (Баймырза) батыр ұлы - (1863-1931).
451. Қожакелді Бозғұл Шөмекей Алшын Пірмағамбет батыр, хан Лаубайұлы – 19 ғ 2-ші жартысы, 20 ғ 1-ші жартысы.
452. Бекет Сейін (Желдер) Бозғұл Шөмекей Алшын Ақмырза батыр, ахун Төсұлы – (1881-1930).
453. Бекет Сейін Бозғұл Шөмекей Алшын «Хан Шолақ» атанған Ысқақ батыр Арыстанұлы – (1875-1953).


Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті
жанындағы «Қорқыттану» ғылыми-зерттеу институтының
ғылыми маманы Бақытжан Ахметбек,
Үй тел: 8(7242) 24-31-63
жұмыс тел: 8(7242) 27-81-69
үялы тел: 8777-058-76-35
8-777-649-67-34


айдана
10-02-13 16:40
Кенесарының өлімі туралы не білесіндер көмектеріндерш әсіресе өлімі жайлы
Айгерім
aigerim2893@mail.ru
30-01-13 14:04
Бүркіт Ысқақовтың "Кім жүйрік" өлеңін білетіндер к-мектемсениздер жаксы болар еди
Cерiк
25-01-13 17:06
Бақытжан аға, Сiзге рақмет!
мерей
merei.93-93
25-01-13 13:53
jappas rui tyrali toligirak bilgim keledi
мухаммед
muxa__90@mail.ru
25-01-13 11:41
ассалаумагалейкум бауырлар мен Исмаганбетов Мухаммед 1990 жылгымын руым ЖАППАС каракозбин атырау обл кулсары каласынанмын
Толганай
09-01-13 22:39
Саламатсыздарма?сіздерге бір сұрағым бар еді Асқар Тоқмағанбетовтың руы қандай?
Асылжан Танбаев
asyljan_89@mail.ru
09-01-13 18:50
Менің аты-жөнім Таңбаев Асылжан Арғынбекұлы Қызыл-орда облысы. Сырдария ауданы. Нағи Ілиясов ауылының тумасымын. меніде осы иәселе қатты толғандыратын Менің руым Жәдікбай Жаппас . бар билерім Жаппас он екі ата Байұлынан тарйды дегенді естуім бар. менің сіздерден сурагым келгені Жадікбай Жаппас қайдан және кімнен тарайтынын білгім келеді..... егер Жәдікбай Жаппас руы жайлы мәліметтер болса жазып жіберініздерші, өтініш?????
Серик
seka.1989@bk.ru
11-11-12 21:50
менде Жаппаспын. КАРАКОЗIМIН. Жанаозенненмiн! запрос жибериндер. Жанаозенненмiн! кутем...
Алтынбек
alik_skorpion@mail.ru
06-11-12 09:49
Жаппасытын киякысымын. Орал каласынан. Запрос жибериндер, общаться етейк)))
райымбек
raimbek_97_1997bk@mall.ru
04-11-12 19:30
ассалаумағалейкүм досмекей жұрты егер осы ру батырлары жайында білсеніздер хабарласыныздар БҚО Ақжайык ауданы жаңа бұлақ ауылы 9сынып оқушысы
Мади
04-11-12 06:09
Қылыш хожа Жаппасқа не қатысы бар?!
Данияр Шаданов
shadanov1995@mail.ru
02-11-12 13:56
ќылыш ќшжалар туралы толыќ мєліметтер керек еді.Ќиын болмаса жазып жіберіњдерші


страницы:    « в конец    9    8    7    6   5    4    3    2    1    в начало »   


Сіздің жауабыңыз
Есіміңіз:
Сіздің e-mail:
(сообщения с e-mail модерируются быстрее)
Мәтін:
Кескіндегі код:

Кодты жаңарту
 




© 2002—2014   | info@kazakh.ru   | Блог  | О проекте  | Реклама на сайте | Вакансии 
Группа Вконтакте Страница в Фейсбуке Микроблог в Твиттере Сообщество на Мейл.ру Канал пользователя kazakhru - YouTube
Создание и управление —
«Ижанов и Партнеры»